Monda ASEMBLEO Socia (MAS)  [<<<]
Konvencio pri la rajtoj de handikapitoj
de Unuiĝintaj Nacioj / Unuiĝinta Naciaro  
17a majo 2008

Konvencio pri la rajtoj de handikapitoj

La Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj adoptis, la 13-an de decembro 2006, la Konvencion pri la rajtoj de handikapitoj. La konvencio estos malferma por subskribo de la ŝtatoj en la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj, en Novjorko, la 30-an de marto 2007.

La ŝtatoj subskribintaj tiun ĉi konvencion,

a) Memorigante la principojn proklamitajn en la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj laŭ kiuj la rekono de la ennaskitaj digno kaj valoro al ĉiuj membroj de la homa familio kaj de iliaj egalaj kaj necedeblaj rajtoj konsistigas la fundamenton de la libereco, de la justeco kaj de la paco en la mondo,

b) Rekonante ke la Unuiĝintaj Nacioj, en la Universala Deklaracio de la Homrajtoj kaj en la internaciaj traktatoj pri la homrajtoj, proklamis kaj interkonsentis ke ĉiu povas prave pretendi ĉiujn rajtojn kaj ĉiujn liberecojn kiuj estas tie eldiritaj, sen ajna distingo,

c) Reasertante la universalecon, nedivideblon, interdependecon kaj nedisigeblon de ĉiuj homrajtoj kaj de ĉiuj fundamentaj liberecoj kaj la neceson garantii ilian plenan ĝuadon al la handikapitaj personoj sen distingo,

ĉ [alilingve : d]) Memorigante la Internacian Traktaton pri la Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj, la Internacian Traktaton pri la Civilaj kaj Politikaj Rajtoj, la Internacian Konvencion pri Eliminado de Ĉiaj Formoj de Rasa Diskriminacio, la Konvencion kontraŭ la Torturo kaj aliaj Kruelaj, Malhumanaj aŭ Malnobligaj Punoj aŭ Traktadoj, la Konvencion pri la Infan-Rajtoj kaj la Internacian Konvencion pri la Protektado de la Rajtoj de Ĉiuj Migraj Laboristoj kaj Membroj de ilia Familio,

d [alilingve : e] Rekonante ke la nocio de handikapo evoluas kaj ke la handikapo rezultiĝas el la interagado inter homoj kun nekapabloj kaj la kondutaj kaj mediaj baroj kiuj malhelpas ilian efikan partoprenon en la socio surbaze de egaleco kun la aliaj,

e [alilingve : f] Rekonante la gravecon de la principoj kaj gvidlinioj entenataj en la Monda Ago-Programo pri handikapuloj kaj en la Reguloj de la Unuiĝintaj Nacioj por Egaligo de la Ŝancoj de la Handikapuloj kaj ilia influo por instigado, ellaborado kaj taksado sur niacia, regiona kaj internaciaj niveloj de la politikoj, planoj, programoj kaj disponoj cele al strebado al egaligo de la ŝancoj de la handikapitaj personoj,

f [alilingve : g] Substrekante ke gravas integri la kondiĉon de la handikapuloj en la trafajn strategiojn de daŭrigebla disvolvado,

g [alilingve : h] Rekonante ankaŭ ke ĉia diskriminacio bazita sur handikapo estas neado de la ennaskitaj digno kaj valoro de la homa persono,

ĝ [alilingve : i] Rekonante krome la diversecon de la handikapitaj personoj,

h [alilingve : j] Rekonante la neceson antaŭenigi kaj protekti la homrajtojn de ĉiuj handikapuloj, inkluzive de tiuj kiuj bezonas pli detalan akompanadon,

ĥ [alilingve : k] En zorgo pro la fakto ke spite al tiuj diversaj instrumentoj kaj engaĝiĝoj, la handikapuloj estas daŭre alfrontataj al obstakloj al sia partopreno en la socio kiel ties egalaj membroj kaj estas daŭre viktimoj de rompoj de la homrajtoj en ĉiuj mondopartoj,

i [alilingve : l] Rekonante la gravecon de la internacia kunlaborado por plibonigo de la kondiĉoj de la handikapitaj personoj en ĉiuj landoj kaj aparte en la evolulandoj,

j [alilingve : m] Aprezante la nunajn kaj eblajn utilajn kontribuaĵojn de handikapuloj al la ĝenerala bonfarto kaj la diverseco de siaj komunumoj kaj sciante ke la antaŭenigo de la plena ĝuado de la homrajtoj kaj de la fundamentaj liberecoj fare de tiuj personoj kaj ankaŭ de tiu de ilia plena partopreno fortigos ilian senton de aparteneco kaj rimarkeble progresigos la homan, socian kaj ekonomian evoluon de iliaj socioj kaj la eliminadon de la malriĉeco,

ĵ [alilingve : n] Rekonante la gravecon por la handikapuloj de iliaj individuaj aŭtonomeco kaj sendependeco, inkluzive de la libereco fari siajn proprajn decidojn,

k [alilingve : o] Opiniante ke la handikapuloj devus havi la eblecon partopreni aktive en la decido-procezoj koncerne la politikojn kaj programojn, unuavice tiujn kiuj koncernas ilin rekte,

l [alilingve : p] En zorgo pro la malfaciloj kiujn renkontas la handikapuloj, kiuj estas elmetitaj al multaj aŭ gravaj formoj de diskriminacio bazitaj sur raso, koloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ ĉia ajn alia opinio, nacia, etna, indiĝena aŭ socia deveno, financa situacio, naska deveno, aĝo aŭ ia alia situacio,

m [alilingve : q] Rekonante ke la handikapitaj virinoj kaj knabinoj estas ofte, en sia familio kiel ekstere, elmetitaj al pli alta danĝero de perforto, de atenco al sia korpa integreco, de eksceso, de forlaso aŭ de prizorgado-manko, de malbona traktado aŭ de ekspluatado,

n [alilingve : r] Rekonante ke la handikapitaj infanoj devas plene ĝui ĉiujn homrajtojn kaj ĉiujn fundamentajn liberecojn, surbaze de egaleco kun la aliaj infanoj, kaj memorigante la devigojn kiujn kontraktis tiucele la ŝtatoj subskribintaj la Konvencion pri la Infan-Rajtoj,

o [alilingve : s] Substrekante la neceson integri la principon de egaleco de la seksoj en ĉiujn klopodojn kiuj celas antaŭenigi la plenan ĝuadon de la homrajtoj kaj de la fundamentaj liberecoj por la handikapuloj,

p [alilingve : t] Insistante pri la fakto ke la plimulto de handikapuloj vivas en malriĉeco kaj rekonante tiurilate ke plej gravegas ataki la pereigajn efikojn de la malriĉeco por la handikapuloj,

q [alilingve : u] Konscie ke vera protekto de la handikapitaj personoj bezonas konciĉojn de paco kaj de sekureco bazitaj sur plena aliĝo al la celoj kaj principoj de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj kaj sur la respekto al la instrumentoj de la homrajtoj aplikeblaj, precipe en kazo de armita konflikto aŭ de eksterlanda okupado,

r [alilingve : v] Rekonante ke gravas ke la handikapuloj havu plenan aliron al la fizikaj, sociaj, ekonomiaj kaj kulturaj ekipaĵoj, al la sano kaj edukado kaj al la indormado kaj al la komunikado por plene ĝui ĉiujn homrajtojn kaj ĉiujn fundamentajn liberecojn,

s [alilingve : w] Konsciaj ke la individuo, ĉar ĝiaj devoj rilate la aliajn individuojn kaj al la socio al kiu ĝi apartenas, devas fari sian eblon por antaŭenigi kaj respekti la rajtojn rekonatajn en la Internacia Ĉarto de la homrajtoj,

t [alilingve : x] Konvinkitaj ke la familio estas la natura kaj fundamenta elemento de la socio kaj rajtas la protekton de la socio kaj de la ŝtato kaj ke la handikapuloj kaj iliaj familianoj devus ricevi la protekton kaj helpon necesajn por ke la familioj povu kontribui al la plena kaj egaleca ĝuado de siaj rajtoj de la handikapitaj personoj,

u [alilingve : y] Konvinkitaj ke ĝenerala kaj integrita internacia konvencio por la antaŭenigo kaj protekto de la rajtoj kaj de la digno de la handikapitaj personoj kontribuos signife al forigo de la profunda socia malavantaĝo kiun spertas la handikapitaj personoj kaj ke ĝi favorigos ilian partoprenon, surbaze de la egaleco de ŝancoj, en ĉiuj kampoj de la civila, politika, ekonomia, socia kaj kultura vivo, en la evoluitaj landoj kiel en la evolulandoj,

Interkonsentis pri la sekvo :

Artikolo unua / Celo

Tiu ĉi Konvencio havas la celon antaŭenigi, protekti kaj certigi la plenan kaj egalan ĝuadon de ĉiuj homrajtoj kaj de ĉiuj fundamentaj liberecoj fare de la handikapitaj personoj kaj antaŭenigi la respekton de ilia ennaskita digno. Per handikapitaj personoj [aŭ handikapuloj] oni komprenas personojn kiuj havas daŭrajn korpajn, mensajn, intelektajn aŭ sensajn nekapablojn, kies interagado kun diversaj baroj povas malhelpi ilian plenan kaj efektivan partoprenon en la socio surbaze de egaleco kun la aliaj.

Artikolo 2 / Difinoj

Por la celoj de tiu ĉi Konvencio

- oni komprenas per „komunikado”, interalie, la lingvojn, tekstajn afiŝaĵojn, la brajlon, la palpan komunikadon, la grandajn literojn, la alireblajn aŭdvidajn materialojn kaj ankaŭ la manierojn, rimedojn kaj formojn de plibonigita kaj alternativa komunikado surbaze de skribaj kaj aŭdaj materialoj, simpligita lingvo kaj homa leganto, inkluzive de la alireblaj inform- kaj komunikad-teĥnologioj ;

- oni komprenas per „lingvo”, interalie, la parolatajn lingvojn kaj la lingvojn de signoj kaj aliajn formojn de neparolata lingvo ;

- oni komprenas per „diskriminacio bazita sur handikapo” ĉian diskriminacion, ekskludon aŭ restrikton bazitan sur la handikapo kiu havas la celon aŭ la efikon damaĝi aŭ neniigi la rekonon, la ĝuadon aŭ la uzadon, surbaze de egaleco kun la aliaj, de ĉiuj homrajtoj kaj de ĉiuj fundamentaj liberecoj en la politika, ekonomia, socia, kultura, civila aŭ aliaj kampoj. La diskriminacio bazita sur la handikapo entenas ĉiujn formojn de diskriminacio, inkluzive de la rifuzo de taŭga aranĝado ;

- oni komprenas per „taŭga aranĝado” la necesajn kaj taŭgajn modifojn kaj adaptojn kiuj ne trudas ekstermezurajn ŝarĝon aŭ ĝenon, laŭ la bezonoj en donita situacio, por certigi al la handikapuloj la ĝuadon aŭ uzadon, surbaze de egaleco kun la aliaj, de ĉiuj homrajtoj kaj de ĉiuj fundamentaj liberecoj ;

- oni komprenas per „universala koncepto” la koncepton de produktoj, de ekipaĵoj, de programoj kaj de servoj kiuj uzeblas de ĉiuj, laŭ ĉiuj eblecoj, sen bezoni adaptadon nek specialan konceptadon. La „universala koncepto” ne ekskludas aparatojn kaj akcesoraĵojn kiuj funkcias por apartaj kategorioj de handikapitaj personoj tie kie ili necesas.

Artikolo 3 / Ĝeneralaj principoj

La principoj de tiu ĉi konvencio estas :

a) la respekto al la ennaskita digno, de la individua aŭtonomeco, inkluzive de la libereco fari siajn proprajn decidojn, kaj de la sendependeco de la personoj ;

b) la nediskriminacio ;

c) la plenaj kaj efektivaj partopreno kaj integriĝo en la socio ;

ĉ) [alilingve : d] la respekto al la diferenco kaj la akecpto de la handikapuloj kiel partoprenantoj en la homo diverseco kaj en la homaro ;

d) [alilingve : e] la egaleco de la ŝancoj ;

e) [alilingve : f] la alirebleco ;

f) [alilingve : g] la egaleco inter viroj kaj virinoj ;

g) [alilingve : h] la respekto al la disvolvado de la kapabloj de la handikapita infano kaj la respekto al la rajto de la handikapitaj infanoj antaŭgardi sian identecon.

Artikolo 4 / Ĝeneralaj devigoj

1. La subskribintaj ŝtatoj promesas garantii kaj instigi la plenan uzadon de ĉiuj homrajtoj kaj de ĉiuj fundamentaj liberecoj por ĉiuj handikapitaj personoj sen ajna diskriminacio bazita sur la handikapo. Tiucele ili promesas :

a) adopti ĉiajn taŭgajn disponojn leĝdonajn, administrajn aŭ aliajn por realigi la rajtojn rekonatajn en tiu ĉi konvencio ;

b) fari ĉiujn taŭgajn disponojn, inkluzive de leĝdonaj disponoj, por modifi, forigi aŭ nuligi la leĝojn, regulojn, kutimojn kaj praktikojn kiuj estas fonto de diskriminacio kontraŭ handikapuloj ;

c) konsideri la protekton kaj antaŭenigon de la homrajtoj de la handikapuloj en ĉiuj politikoj kaj en ĉiuj programoj ;

ĉ) [alilingve : d] deteni sin de ĉia ago kaj de ĉia praktiko malkongrua kun tiu ĉi konvencio kaj zorgi por ke la publikaj povoj kaj la institucioj agu konforme al tiu ĉi konvencio ;

d) [alilingve : e] fari ĉiajn taŭgajn disponojn por elimini la diskriminacion bazitan sur handikapo, praktikatan de ajna persono, organizo aŭ privata entrepreno ;

e) [alilingve : f] entrepreni aŭ instigi la esploradon kaj disvolvadon de havaĵoj, servoj, ekipaĵoj kaj instalaĵoj de universala koncepto, laŭ la difino donita en la artikolo 2 de tiu ĉi konvencio, kiuj devus bezoni kiom eble plej minimuman adaptiĝon kaj koston por respondi al la specifaj bezonoj de handikapuloj, instigi la proponon kaj uzadon de tiaj havaĵoj, servoj, ekipaĵoj kaj instalaĵoj kaj instigi la enigon de la universala koncepto en la disvolvadon de normoj kaj direktivoj ;

f) [alilingve : g] entrepreni aŭ instigi la esploradon kaj la disvolvadon kaj instigi la proponon kaj uzadon de novaj teĥnologioj - inkluzive de la teĥnologio de informado kaj komunikado, la helpojn al movkapablo, la aparatojn kaj eksesoraĵojn kaj la teĥnologiojn de helpado - kiuj estu adaptitaj al la handikapuloj, prefere je pagebla kosto ;

g) [alilingve : h] liveri al la handikapuloj alireblajn informojn koncerne la helpojn al movkapablo, la aparatojn kaj akcesoraĵojn kaj la teĥnologiojn de helpado, inkluzive de la novaj teĥnologioj, kiel la aliajn formojn de helpado, akompanservojn kaj ekipaĵojn ;

ĝ) [alilingve i] instigi la formadon al la rajtoj rekonataj en tiu ĉi konvencio de la profesiuloj kaj personaro kiuj laboras kun la handikapuloj, en maniero por plibonigi la helpojn kaj servojn garantiatajn de tiuj rajtoj.

2. En la kazo de la ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj rajtoj, ĉiu subskribinta ŝtato promesas agi, per la maksimumo de la resursoj kiujn ĝi disponas kaj, laŭokaze, en la kadro de la internacia kunlaborado, por certigi pli kaj pli la plenan uzadon de tiuj rajtoj, kun rezervo de la devigoj eldiritaj en tiu ĉi konvencio kiuj estas tuj aplikendaj kaŭze de la internacia juro.

3. Ĉe la ellaborado kaj la realigo de la leĝoj kaj politikoj adoptitaj por apliki tiun ĉi konvencion kaj ĉe adoptado de ĉia decido pri temoj koncerne handikapulojn, la subskribintaj ŝtatoj konsultas strikte kaj partoprenigas aktive tiujn personojn, inkluzive de handikapitaj infanoj, pere de organizaĵoj kiuj reprezentas ilin.

4. Neniu el la dispozicioj de tiu ĉi konvencio atencas la dispoziciojn pli favorajn al la uzado de la rajtoj de handikapuloj kiuj povas esti parto de la leĝaro de subskribinta ŝtato aŭ en la internacia juro valida por tiu ŝtato. Ne permeseblas ajna restrikto aŭ sendevigo de la homrajtoj aŭ de la fundamentaj liberecoj rekonataj aŭ validaj en ŝtato subskribinta tiun ĉi konvencion kaŭze de leĝoj, konvencioj, reguloj aŭ kutimoj, sub preteksto ke tiu ĉi konvencio ne rekonas tiujn rajtojn kaj liberecojn aŭ rekonas ilin en malpli granda grado.

5. La dispozicioj de tiu ĉi konvencio aplikiĝas, sen ajna limigo aŭ escepto, al ĉiuj konsistigaj unuoj de la federaciaj ŝtatoj.

Artikolo 5 / Egaleco kaj nediskriminacio

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas ke ĉiuj personoj estas egalaj antaŭ la leĝo kaj kaŭze de tiu kaj havas sendistingan rajton je egala protekto kaj al egala profito de la leĝo.

2. La subskribintaj ŝtatoj malpermesas ĉiajn diskriminaciojn bazitajn sur handikapo kaj garantias al la handikapuloj egalan kaj efikan juran protekton kontraŭ ĉia diskriminacio, kia ajn estas ĝia kaŭzo.

3. Por antaŭenigi la egalecon kaj elimini la diskriminacion, la subskribintaj ŝtatoj faras ĉiujn taŭgajn disponojn por fari ke taŭgaj aranĝoj estu alfarotaj.

4. La specifaj disponoj necesaj por rapidigi aŭ certigi la faktan egalecon de la handikapuloj ne konsistigas diskriminacion en la senco de tiu ĉi konvencio.

Artikolo 7 / Handikapitaj infanoj

1. La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiajn necesajn disponojn por garantii al la handikapitaj infanoj la plenan ĝuadon de ĉiuj homrajtoj kaj de la fundamentaj liberecoj, surbaze de la egaleco kun la aliaj infanoj.

2. En ĉiuj decidoj kiuj koncernas la handikapitajn infanojn, la supera intereso de la infano devas esti antaŭranga konsidero.

3. La subskribintaj ŝtatoj garantias al la handikapita infano, surbaze de la egaleco kun la aliaj infanoj, la rajton libere esprimi sian opinion pri ĉia demando kiu interesas ĝin, kaj la opinioj de la infano estu dece konsiderataj kun konsidero de ĝia aĝo kaj grado de matureco, kaj akiri por la uzado de tiu helpon taŭgan laŭ ĝia handikapo kaj ĝia aĝo.

Artikolo 8 / Interesigo

1. La subskribintaj ŝtatoj promesas fari tujajn, efikajn kaj taŭgajn disponojn por :

a) interesigi la tutan socion, inkluzive sur familia nivelo, pri la situacio de la handikapuloj kaj antaŭenigi la respekton al la rajtoj kaj dignoj de la handikapitaj personoj ;

b) kontraŭbatali la kliŝojn, la antaŭjuĝojn kaj la danĝerajn praktikojn koncerne la handikapulojn, inkluzive de tiuj ligitaj al sekso kaj aĝo, en ĉiuj kampoj ;

c) pli bone konatigi la kapablojn kaj kontribuaĵojn de la handikapuloj.

2. En la kadro de la disponoj kiujn ili faras tiucele, la subskribintaj ŝtatoj :

a) lanĉas kaj faras efikajn kampanjojn de interesigo de la publiko por I) favorigi akceptemon koncerne la rajtojn de la handikapuloj ; II) antaŭenigi pozitivan percepton de la handikapuloj kaj pli klaran socian konscion pri ili ; III) antaŭenigi la rekono de la kompetentoj, meritoj kaj kapabloj de la handikapuloj kaj de iliaj kontribuaĵoj en sia labormedio kaj sur la labormerkato ;

b) instigas sur ĉiuj niveloj de la ekduksistemo, aparte ĉe ĉiuj infanoj ekde ilia plej juna aĝo, sintenon de respekto por la rajtoj de la handikapitaj personoj ;

c) instigas ĉiujn komunikilojn montri la handikapulojn en aspekto kongrua kun la celo de tiu ĉi konvencio ;

ĉ) [alilingve : d] instigas al organizado de programoj de formado koncerne interesigon pri handikapuloj kaj la rajtoj de handikapuloj.

Artikolo 9 / Alireblo

1. Por ebligi al la handikapuloj vivi sendepende kaj plene partopreni en ĉiuj aspektoj de la vivo, la subskribintaj ŝtatoj faras taŭgajn disponojn por certigi al ili, surbaze de egaleco kun la aliaj, la aliron al la konkreta medio, al transportoj, al informado kaj komunikado, inkluzive de la sistemoj de teĥnologio kaj de informado kaj de la komunikado, kaj al aliaj ekipaĵoj kaj servoj malfermitaj aŭ liverataj al la publiko, tiel en urbaj kiel kamparaj zonoj. Tiuj disponoj, inter kiuj troviĝas la indentigo kaj eliminado de obstakloj kaj baroj al alireblo, aplikiĝas, interalie :

a) al konstruaĵoj, vojoj, transportoj kaj aliaj internaj aŭ eksteraj ekipaĵoj, inkluzive de lernejoj, loĝejoj, medicinaj instalaĵoj kaj laborlokoj ;

b) al servoj de informado, de komunikado kaj aliaj servoj, inkluzive de elektronikaj servoj kaj urĝecaj servoj.

2. La subskribintaj ŝtatoj faras ankaŭ taŭgajn disponojn por :

a) ellabori kaj promulgi minimumajn naciajn normojn kaj direktivojn pri alireblo al instalaĵoj kaj servoj malfermitaj aŭ liverataj al la publiko kaj kontroli la aplikadon de tiuj normoj kaj direktivoj ;

b) fari tiel ke la privataj organismoj kiuj proponas instalaĵojn aŭ servojn kiuj estas malfermitaj aŭ liverataj al la publiko konsideru ĉiujn aspektojn de alireblo por handikapuloj ;

c) certigi al la koncernatoj formadon pri la alirproblemoj kiujn alfrontas handikapuloj ;

ĉ) [alilingve : d] instaligi en la konstruaĵoj kaj alia instalaĵoj malfermitaj al la publiko signaron en brajla kaj en formoj facile legeblaj kaj kompreneblaj ;

d) [alilingve : e] disponigi formojn de homa aŭ animala helpo kaj la servojn de perantoj, nome de gvidantoj, legantoj kaj profesiaj buŝtradukistoj en signolingvo, por faciligi la aliron al konstruaĵoj kaj aliaj instalaĵoj malfermitaj al la publiko ;

e) [alilingve : f] antaŭenigi aliajn taŭgajn formojn de helpo kaj de akompano de handikapuloj por certigi al ili aliron al informo ;

f) [alilingve : g] antaŭenigi al aliron de handikapuloj al la novaj sistemoj de teĥnologioj de informado kaj de komunikado, inkluzive de Interreto ;

g) [alilingve : h] antaŭenigi studadon, finpretigadon, produktadon kaj distribuadon de sistemoj kaj teĥnologioj de informadiko kaj komunikado en frua stadio, en maniero por certigi la alireblecon je minimuma kosto.

Artikolo 10 / Rajto je vivo

La subskribintaj ŝtatoj reasertas ke la rajto je vivo estas ennaskita en la homa persono kaj faras ĉiujn disponojn por certigi al la handikapuloj ilian efektivan ĝuadon, surbaze de egaleco kun la aliaj.

Artikolo 11 / Situacioj de danĝero kaj situacioj de humanitara urĝeco

La subskribintaj ŝtatoj faras, konforme al iliaj devigoj kaŭze de la internacia juro, aparte la humanitara internacia juro kaj la internacia juro de homrajtoj, ĉiujn disponojn necesajn por certigi la protekton kaj sekurecon de la handikapitaj personoj en la situacioj de danĝero, inkluzive de armitaj konfliktoj, humanitaraj krizoj kaj naturkatastrofoj.

Artikolo 12 / Rekono de la jura personeco en kondiĉoj de egaleco

1. La subskribintaj ŝtatoj reasertas ke la handikapuloj havas en ĉiuj lokoj la rajton je rekono de ilia jura personeco.

2. La subskribintaj ŝtatoj rekonas ke la handikapuloj ĝuas la juran kapablon en ĉiuj kampoj, surbaze de egaleco kun la aliaj.

3. La subskribintaj ŝtatoj faras taŭgajn disponojn por doni al la handikapuloj aliron al akompano kiun ili povas bezoni por uzi sian juran kapablon.

4. La subskribintaj ŝtatoj faras tiel ke la disponoj pri la uzado de la jura kapablo estu akompanataj de taŭgaj kaj efikaj garantioj por antaŭmalhelpi misuzojn, konforme al la internacia juro de homrajtoj. Tiuj garantioj devas garantii ke la disponoj pri la uzado de la jura kapablo respektu la rajtojn, la volon kaj la preferojn de la koncernata persono, estu sen ajna intereso-konflikto kaj okazigu nenian misuzon de influo, ke ili estu proporciaj kaj adaptitaj al la situacio de la koncernata persono, aplikiĝu dum kiom eble plej mallonga periodo kaj estu submetitaj al perioda kontrolo plenumata de sendependa kaj senpartia organo aŭ de jura instanco. Tiuj garantioj devas ankaŭ esti proporciaj al la grado en kiu la disponoj, kiuj devas faciligi la uzadonde la jura kapablo, tuŝas la rajtojn kaj interesojn de la koncernata persono.

5. Sub rezervo de la dispozicioj de tiu ĉi artikolo, la subskribintaj ŝtatoj faras ĉiujn traŭgajn kaj efikajn disponojn por garantii la rajton kiun havas la handikapuloj, surbaze de egaleco kun la aliaj, posedi havaĵojn aŭ heredi ilin, kontroli siajn financojn kaj havi aliron al la samaj kondiĉoj kiel la aliaj personoj al bankaj pruntoj, hipotekoj kaj aliaj formoj de financa kredito ; ili zorgas pri tio ke la handikapuloj ne estus arbitre senigataj de siaj havaĵoj.

Artikolo 13 / Aliro al juro

1. La subskribintaj ŝtatoj certigas la efikan aliron de la handikapuloj al la juro, surbaze de egaleco kun la aliaj, inkluzive pere de proceduraj aranĝoj kaj aranĝoj laŭ aĝo, por faciligi ilian efektivan partoprenon, rektan aŭ malrektan, nome kiel atestantoj, en ĉiuj juraj proceduroj en stadio de enketo kaj en la aliaj preparaj stadioj.

2. Por helpi certigi la efektivan aliron de la handikapuloj al la jursistemo, la subskribintaj ŝtatoj favoras taŭgan formadon de la personaro enironta la juran administracion, inkluzive de la personaroj de la polico kaj de la punsistemo.

Artikolo 14 / Libereco kaj sekureco de la persono

1. La subskribintaj ŝtatoj zorgas ke la handikapuloj, surbaze de egaleco kun la aliaj,

a) ĝuu la rajton je libereco kaj je sekureco de sia persono ;

b) ne estu senigataj de sia libereco kontraŭleĝe aŭ arbitre ; ili zorgas krome ke ĉia senigo de libereco estu konforma al la leĝo kaj ke neniakaze la ekzisto de handikapo pravigas senigon de libereco.

2. La subskribintaj ŝtatoj zorgas ke la handikapuloj, se ili estas senigataj je sia libereco sekve al ajna proceduro, havu la rajton, surbaze de egaleco kun la aliaj, je la garantioj laŭ la internacia juro de la homrajtoj kaj estu traktataj konforme al la celoj kaj principoj de tiu ĉi konvencio, inkluzive la ĝuadon de taŭgaj aranĝoj.

Artikolo 15 / Rajto ne esti submetata al torturo nek al kruelaj, malhumanaj aŭ malnobligaj punoj

1. Neniu estos submetata al torturo, nek al kruelaj, malhumanaj aŭ malnobligaj punoj. Aparte estas malpermesate submeti personon sen ties libera konsento al medicina aŭ scienca eksperimento.

2. La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiajn leĝdonajn, administrajn, jurajn kaj aliajn disponojn efikajn por malebligi, surbaze de egaleco kun la aliaj, ke handikapuloj estu submetataj al torturo aŭ al kruelaj, malhumanaj aŭ malnobligaj punoj.

Artikolo 16 / Rajto ne esti submetata al ekspluatado, al perforto kaj al mistraktado

1. La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiajn leĝdonajn, administrajn, sociajn, edukajn kaj aliajn disponojn taŭgajn por protekti la handikapulojn, en ilia hejmo kiel ekstere, kontraŭ ĉia formo de ekspluatado, de perforto kaj de mistraktado, inkluzive de la aspektoj bazitaj sur la sekso.

2. La subskribintaj ŝtatoj faras ankaŭ ĉiajn disponojn taŭgajn por antaŭmalhelpi ĉiajn formojn de ekspluatado, de perforto kaj de mistraktado certigante nome al la handikapitaj personoj, al ilia familio kaj al iliaj helpantoj taŭgajn formojn de helpo kaj de akompano adaptitajn al la sekso kaj al la aĝo, inkluzive disponigante al ili edukajn informojn kaj servojn pri la rimedoj evidi, rekoni kaj denunci la kazojn de ekspluatado, de perforto kaj de mistraktado. La subskribintaj ŝtatoj zorgas ke la protektoservoj konsideru la aĝon, sekson kaj handikapon de la koncernatoj.

3. Por antaŭmalhelpi ĉian formon de ekspluatado, perforto kaj mistraktado, la subskribintaj ŝtatoj zorgas por ke ĉiuj establoj kaj programoj destinitaj al la handikapuloj estu efektive kontrolataj de sendependaj aŭtoritatoj.

4. La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiajn disponojn taŭgajn por faciligi la korpan, ekkonan kaj psiĥan resaniĝon, la readaptadon kaj socian reintegriĝon de la handikapuloj kiuj estis viktimoj de ekspluatado, de perforto aŭ de mistraktado en ĉiaj formoj, nome disponigante al ili protektoservojn. La resaniĝo kaj reintegriĝo okazas en medio kiu favorigas la sanon, bonfarton kaj memestimon, la dignon kaj aŭtonomecon de la persono kaj kiu konsideras la specifajn bezonojn ligitajn kun la sekso kaj la aĝo.

5. La subskribintaj ŝtatoj starigas efikajn leĝaron kaj politikojn, inkluzive de leĝoj kaj politikoj aksitaj sur la virinoj kaj la infanoj, kiuj garantias ke la kazoj de ekspluatado, de perforto kaj de mistraktado rilate handikapuloj estu eltrovataj, estu enketataj kaj laŭokaze persekutataj.

Artikolo 17 / Protekto de la integreco de la persono

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas al la handikapitaj personoj, surbaze de egaleco kun la aliaj, la rajton cirkuli libere, la rajton elekti libere sian loĝlokon kaj la rajton je ŝtataneco, kaj ili zorgas nome por ke la handikapitoj :

a) havu la rajton akiri ŝtatanecon kaj ŝanĝi la ŝtatanecon kaj ne estu senigataj je sia ŝtataneco arbitre aŭ pro sia handikapo ;

b) ne estus senigataj, pro sia handikapo, je la kapablo akiri, posedi kaj uzi titolojn atestantajn pri ilia ŝtataneco aŭ aliajn titolojn de identeco aŭ uzi trafajn jurajn procedurojn, kiel la procedurojn de enmigrado, kiuj povas esti necesaj por faciligi la uzadon de la rajto libere cirkuli ;

c) ne estu senigataj, arbitre aŭ pro sia handikapo, je la rajto eniri sian propran landon.

2. La handikapitaj infanoj estas registritaj tuj post sia naskiĝo kaj havas ekde tiu nomon, la rajton akiri ŝtatanecon kaj, kiom eble plej, la rajton koni siajn gepatrojn kaj esti kreskigataj de ili.

Artikolo 19 /Aŭtonomeco de vivo kaj inkludo en la socio

La ŝtatoj subskribintaj tiun ĉi Konvencion rekonas al ĉia handikapita persono la rajton vivi en la socio, kun la sama libereco de elekto kiel la aliaj personoj, kaj faras efikajn kaj taŭgajn disponojn por faciligi al la handikapuloj la plenan ĝuadon de tiu rajto kaj de sia plena integriĝo kaj partopreno en la socio, nome per zorgado ke :

a) la handikapuloj havu la eblecon elekti, surbaze de egaleco kun la aliaj, sian loĝlokon kaj kie kaj kun kiu ili volas vivi kaj ke ili ne estu devigataj vivi en medio de aparta vivo ;

b) la handikapuloj havu aliron al gamo de servoj hejmaj aŭ en establoj kaj al aliaj sociaj akompan-servoj, inkluzive de la persona helpo necesa por ebligi al ili vivi en la socio kaj integriĝi en ĝi kaj por malhelpi ke ili estu izolitaj aŭ viktimoj de disigo ;

c) la sociaj servoj kaj ekipaĵoj destinitaj al la ĝenerala loĝantaro estu disponigataj al la handikapuloj, surbaze de egaleco kun la aliaj, kaj estu adaptitaj al iliaj bezonoj.

Artikolo 20 / Persona movkapablo

La subskribintaj ŝtatoj faras efikajn disponojn por certigi la personan movkapablon de la handikapuloj, en la kiom eble plej granda aŭtonomeco, inkluzive de :

a) faciligo de la persona movkapablo de la handikapuloj laŭ la manieroj kaj en la momento kiujn ili elektas, kaj je pagebla kosto ;

b) faciligo de la aliro de la handikapuloj al helpoj por movkapablo, aparatoj kaj akcesoraĵoj, help-teĥnologioj, formoj de homa aŭ animala helpo kaj altkvalita perantoj, tiamaniere ke ilia kosto estu pagebla ;

c) formado de la handikapuloj, kaj de la specialiĝinta personaro kiu laboras kun ili, pri la teĥnikoj de movkapabligo ;

d) instigo al la organismoj kiuj produktas helpojn al movkapablo, aparatojn kaj akcesoraĵojn kaj helpteĥnologiojn konsideri ĉiujn aspektoj de la movkapabligo de handikapuloj.

Artikolo 21 / Esprim- kaj opini-libereco kaj aliro al informo

La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiajn disponojn taŭgajn por ke la handikapuloj povu uzi la rajton je esprim- kaj opini-libereco, inkluzive de la libereco peti, ricevi kaj komuniki informojn kaj ideojn, surbaze de egaleco kun la aliaj kaj per ĉiuj komunikiloj de ilia elekto laŭ la senco de la artikolo 2 de tiu ĉi Konvencio. Tiucele, la subskribintaj ŝtatoj :

a) komunikas la informojn destinitajn al la granda publiko al la handikapuloj, senprokraste kaj sen kromaj elspezoj por ili, en alireblaj formoj kaj per teĥnologioj adaptitaj al la diversaj tipoj de handikapo ;

b) akceptas kaj faciligas la uzadon de la handikapuloj, por siaj oficialaj demarŝoj, de la signolingvo, de brajlo, de plibonigita kaj alternativa komunikado kaj de ĉiuj aliaj alireblaj komunik-rimedoj, -manieroj kaj -formoj de ilia elekto ;

c) insiste petas la privatajn organismojn kiuj disponigas servojn al la publiko, inkluzive per Interreto, doni informojn kaj servojn en formoj alireblaj por la handikapuloj kaj kiujn tiuj povu uzi ;

ĉ) [alilingve : d] instigas la komunikilojn, inkluzive tiujn kiuj komunikas siajn informojn per Interreto, alirebligi siajn servojn al la handikapuloj ;

d) [alilingve : e] rekonas kaj favorigas la uzadon de la signolingvoj.

Artikolo 22 /Respekto de la privata vivo

1. Neniu handikapulo, kiu ajn estas lia loĝloko aŭ vivmedio, estos celo de arbitraj aŭ kontraŭleĝaj enmiksiĝoj en sian privatan vivon, sian familion, sian hejmon aŭ sian korespondaĵon aŭ alispecajn komunikaĵojn nek de kontraŭleĝa atenco al sia honoro kaj al sia famo. La handikapuloj havas la rajton je protekto de la leĝo kontraŭ tiaj enmiksiĝoj aŭ tiaj atencoj.

2. La subksribintaj ŝtatoj protektas la konfidencecon de la personaj informoj kaj de la informoj pri la sano kaj readaptado de la handikapuloj, surbaze de egaleco kun la aliaj.

Artikolo 23 / Respekto de la hejmo kaj de la familio

1. La subskribintaj ŝtatoj faras efikajn kaj taŭgajn disponojn por elimini la diskriminacion de la handikapuloj en ĉio kio koncernas geedzecon, familion, gepatraj funkcioj kaj personaj rilatoj, surbaze de egaleco kun la aliaj, kaj zorgas por ke :

a) estu rekonata al ĉiu handikapulo, ekde la seksmatura aĝo, la rajto edz(in)iĝi kaj fondi familion surbaze de la libera kaj plena konsento de la estontaj geedzoj ;

b) estu rekonata al la handikapuloj la rajto decidi, libere kaj ĉion sciante pri la afero, pri la nombro da siaj infanoj kaj pri la interspaco de la naskoj kaj ke la rajto havi aliron, en maniero taŭga por ilia aĝo, al informado kaj edukado pri generado kaj famili-planado ; kaj ke la rimedoj necesaj por la uzado de tiuj rajtoj estu al ili donataj ;

c) la handikapuloj, inkluzive de la infanoj, konservu sian fekundecon, surbaze de egaleco kun la aliaj.

2. La subskribintaj ŝtatoj garantias la rajtojn kaj respondecon de la handikapuloj rilate prizorgecon, kuratecon, gardado kaj adoptado de infanoj aŭ de similaj institucioj, kiam tiuj institucioj ekzistas en la nacia leĝaro ; ĉiukaze la supera intereso de la infano estas la unuaranga konsidero. La subskribintaj ŝtatoj donas taŭgan helpon por la handikapuloj en la uzado de iliaj gepatraj respondecoj.

3.) La subskribintaj ŝtatoj zorgas por ke la handikapitaj infanoj havu la eglajn rajtojn en sia familia vivo. Cele al la uzado de tiuj rajtoj kaj por antaŭmalhelpi kaŝadon, forlason, nezorgadon kaj disigon de la handikapitaj infanoj, la subskribintaj ŝtatoj promesas liveri al la handikapitaj infanoj kaj al iliaj familioj, en frua stadio, larĝan gamon da informoj kaj servoj, inter kiuj servojn de akompanado.

4. La subskribintaj ŝtatoj zorgas por ke neniu infano estu kontraŭvole disigita de siaj gepatroj, escepte se la kompetentaj aŭtoritatoj, sub rezervo de jura kontrolo, decidas, konforme al la aplikendaj rajto kaj proceduroj, ke tia disigo necesas en la supera intereso de la infano. Neniukaze infano povas esti disigita de siaj gepatroj pro sia handikapo aŭ la handikapo de unu el siaj du gepatroj.

5. La subskribintaj ŝtatoj promesas, kiam la rekta familio ne kapablas okupiĝi pri handikapita infano, ne ŝpari ajnan klopodon por certigi la prizorgadon de la infano fare de la pli larĝa familio kaj, se tio ne eblas, en familia kadro sine de la komunumo.

Artikolo 24 / Edukado

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas la rajton de la handikapuloj je edukado. Por certigi la uzadon de tiu rajto sendiskriminacie kaj surbaze de la ŝanc-egaleco, la subskribintaj ŝtatoj faras tiel ke la eduksistemo zorgu pri lerneja frekventado sur ĉiuj niveloj kaj donas, dum la tuta vivo, edukeblecojn kiuj celas :

a) la plenan disvolvadon de la homa potencialo kaj de la sento de digno kaj memestimo, kaj la fortigon de la respekto de la homrajtoj, de la fundamentaj liberecoj kaj de la homa diverseco ;

b) la disvolvadon de la personeco de la handikapuloj, de iliaj talentoj kaj de ilia krekapablo kiel de iliaj mensaj kaj korpaj kapabloj, en la tuta mezuro de iliaj eblecoj ;

c) la efektivan partoprenon de la handikapuloj en libera socio.

2. Cele al uzade de tiu rajto, la subskribintaj ŝtatoj zorgas ke :

a) la handikapuloj ne estu ekskluditaj, surbaze de sia handikapo, el la ĝenerala instrusistemo kaj ke la handikapitaj infanoj ne estu ekskluditaj, surbaze de sia handikapo, el la senpaga kaj deviga primara instruado aŭ el la sekundara instruado ;

b) la handikapuloj povu, surbaze de egaleco kun la aliaj, aliri, en la komunumoj kie ili vivas, primaran instruadon inkludan, altkvalitan kaj senpagan, kaj sekundaran instruadon ;

c) estu farataj taŭgaj aranĝoj laŭ la bezonoj de ĉiu ;

ĉ) [alilingve : d] la handikapuloj ĝuu, sine de la ĝenerala instrusistemo, na necesan akompanadon por faciligi ilian efektivan edukadon ;

d) [alilingve : e] individuecaj kaj efikaj disponoj de akompanado estu farataj en la ĉirkaŭaĵoj kiuj plejbonigas la lernejan progreson kaj la ensociiĝon, konforme al la celo de plena integrado.

3. La subskribintaj ŝtatoj donas al la handikapitaj personoj la eblecon akiri la necesajn praktikajn kaj sociajn kompetentojn tiel ke faciliĝu ilia plena kaj egala partopreno en la instrusistemo kaj en la vivo de la komunumo. Tiucele, la subskribintaj ŝtatoj faras taŭgajn disponojn, kaj nome :

a) faciligas la lernadon de brajlo, de adaptita skribo kaj manierojn, rimedojn kaj formojn de plibonigita kaj alternativa komunikado, la disvolvadojn de la orientiĝ- kaj moviĝ-kapabloj, kaj la subtenon de la interhelpantoj kaj de la interhelp-sistemo ;

b) faciligas la lernadon de la signolingvo kaj la subtenon al lingva identeco de surduloj ;

c) zorgas ke la blinduloj, surduloj aŭ surdblinduloj - kaj speciale la infanoj - ricevu instruadon en la lingvo kaj per la komunik-manieroj kaj -rimedoj kiuj taŭgas plej bone por ĉiu, kaj tion, en medioj kiuj plejbonigas la lernprogreson kaj la ensociiĝon.

4. Por faciligi la uzadon de tiu rajto, la subskribintaj ŝtatoj faras taŭgajn disponojn por dungi instruistojn, inkluzive de handikapitaj instruistoj, kiuj havas kompetenton pri signolingvo aŭ brajlo kaj por formi la edukajn kadrojn kaj personarojn sur ĉiuj niveloj. Tiu formado entenas la interesigon pri handikapoj kaj uzadon de manieroj, rimedoj kaj formoj de plibonigita kaj alternativa komunikado kaj de la pedagogiaj teĥnikoj kaj materialoj adaptitaj al handikapuloj.

5. La subskribintaj ŝtatoj zorgas por ke la handikapuloj povu aliri, sen diskriminacio kaj surbaze de egaleco kun la aliaj, al la ĝenerala tria instrusistemo, al profesia formado, al instruado por plenkreskuloj kaj al pluformado. Tiucele ili zorgas por ke taŭgaj aranĝoj estu farataj favore al handikapuloj.

Artikolo 25 / Sano

La subskribintaj ŝtatoj rekonas ke la handikapuloj havas la rajton ĝui la kiom eble plej bonan sanstaton sen diskriminacio bazita sur la handikapo. Ili faras ĉiujn taŭgajn disponojn por certigi al ili la aliron al la sanservoj kiuj konsideras la seksajn specifaĵojn, inkluzive de la servoj de readaptiĝo. Speciale, la subskribintaj ŝtatoj :

a) donas al la handikapuloj senpagajn aŭ pageblajn sanservojn kiuj kovras la saman gamon kaj la saman kvaliton kiel tiuj donataj al aliaj personoj, inkluzive de la servoj de seksa kaj genera sano kaj komunumaj programoj de publika sano ;

b) donas al la handikapuloj la sanservojn kiujn ili bezonas pro sia specifa handikapo, inkluzive de la servo de frua eltrovado kaj, laŭokaze, de frua interveno, kaj la servojn destinitajn kiom eble plej redukti aŭ antaŭmalhelpi la novajn handikapojn, nome ĉe infanoj kaj maljunuloj ;

c) donas tiujn servojn al la handikapuloj kiom eble proksime de ilia komunumo, ankaŭ en kampara medio ;

ĉ) [alilingve : d] postulas de la san-profesiuloj ke ili donu al la handikapuloj samkvalitajn prizorgadojn kiel tiuj donataj al la aliaj, kaj aparte ke ili akiru la liberan kaj kleran konsenton de la koncernataj handikapuloj ; tiucele la subskribintaj ŝtatoj faras agadojn de formado kaj promulgas regulojn de profesia moralo por la publikaj kaj privataj sansektoroj taŭgaj por, interalie, interesi la personarojn pri la homrajtoj, la digno, la aŭtonomeco kaj la bezonoj de la handikapuloj ;

d) [alilingve : e] malpermesas en la sektoro de la asekuroj la diskriminacion kontraŭ handikapuloj, kiuj devas povi akiri je justaj kondiĉoj malsan-asekuron kaj, en la landoj kie ĝi estas permesata per nacia juro, viv-asekuron ;

e [alilingve : f] malhelpas ĉian diskriminacian rifuzon doni medicinajn prozorgojn aŭ servojn aŭ nutraĵojn aŭ likvaĵojn pro handikapo.

Artikolo 26 / Adaptiĝo kaj readaptiĝo

1. La subskribintaj ŝtatoj faras efikajn kaj taŭgajn disponojn, nome per intervenigo de interhelpo inter interhelpantoj, por ebligi al la handikapuloj atingi kaj konservi la maksimumon da aŭtonomeco, realigi plene sian korpan, mensan, socian kaj profesian kapablon kaj atingi la plenan integriĝon kaj la plenan partoprenon laŭ ĉiuj aspektoj de la vivo. Tiucele la subskribintaj ŝtatoj organizas, fortigas kaj disvolvas diversigitajn servojn kaj programojn de adaptiĝo kaj readaptiĝo, aparte en la kampo de sano, de dungo, de edukado kaj de la sociaj servoj, tiel ke tiuj servoj kaj programoj :

a) komencu en la kiom eble plej frua stadio kaj estu bazitaj sur plurfaka taksado de la bezonoj kaj de la kapabloj de ĉiu ;

b) faciligu la partoprenon kaj integriĝon en la komunumo kaj en ĉiuj aspektoj de la socio, estu libere akceptataj kaj estu disponigataj al la handikapuloj kiom eble proksime de ilia komunumo, inkluzive de kamparaj zonoj.

2. La subskribintaj ŝtatoj favoras la disvolvadon de la komenca kaj plua formado de la profesiuloj kaj personaroj kiuj laboras en la servoj de adaptiĝo kaj readaptiĝo.

3. La subskribintaj ŝtatoj favoras la ofertadon, la konadon kaj uzadon de aparatoj kaj teĥnologioj de helpo, konceptitaj por handikapuloj, kiuj faciligas la adaptiĝon kaj readaptiĝon.

Artikolo 27 / Laboro kaj dungo

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas al la handikapuloj, surbaze de egaleco kun la aliaj, la rajton je laboro, nome je la ebleco perlabori sian vivon farante laboron libere elektitan aŭ akceptitan sur labormerkato kaj en medio de malferma laboro, kiu favoras la inkludon kaj alireblan al la handikapuloj. Ili garantias kaj favoras la uzadon de la rajto je laboro, inkluzive por tiuj kiuj ricevis handikapon dum dungo, farante taŭgajn disponojn, inkluzive de leĝdonaj disponoj, por nome :

a) malpermesi diskriminacion surbaze de handikapo en ĉio rilata kun dungo en ĉiaj formoj, nome la kondiĉoj de rekrutado, de dungado kaj dungeco, la daŭrigo en la dungo, avancado kaj la kondiĉoj de labor-sekureco kaj -higieno ;

b) protekti la rajton de la handikapuloj ĝui, surbaze de egaleco kun la aliaj, justajn kaj favorajn laborkondiĉojn, inkluzive de ŝanc-egaleco kaj egala salajro por egala laboro, la sekureco kaj higieno sur la laborlokoj, la protekto kontraŭ ĉikanado kaj proceduroj por regulado de plendoj ;

c) fari tiel ke la handikapuloj povu uzi siajn profesiajn kaj sindikatajn rajtojn surbaze de egaleco kun la aliaj ;

ĉ) [alilingve : d] ebligi al la handikapuloj havi efektivan aliron al la programoj de teĥnika kaj profesia orientiĝo, al la servoj de postenigo kaj la servoj de profesia pluformado ofertataj al la loĝantaro ĝenerale ;

d) [alilingve : e] antaŭenigi la eblecojn de dungo kaj de avancado de handikapuloj sur la labormerkato kaj la helpon por serĉi kaj akiri dungon, por daŭrigo de la laboro kaj por reveno al laboro ;

e) [alilingve : f] antaŭenigi la eblecojn de sendependa aktiveco, de entrepren-spirito kaj de organizado de kooperativoj kaj starigo de entrepreno ;

f) [alilingve : g] dungi handikapulojn en la publika sektoro ;

g) [alilingve : h] favori la dungon de handikapuloj en la privata sektoro starigante taŭgajn politikojn kaj disponojn, inkluzive laŭokaze de programoj de pozitiva agado, de instigoj kaj aliaj disponoj ;

ĝ) [alilingve : i] fari tiel ke taŭgaj aranĝoj estu farataj en la laborlokoj favore al handikapuloj ;

h) [alilingve : j] favori ke la handikapuloj akiru profesian sperton sur la ĝenerala labormerkato ;

ĥ) [alilingve : k] antaŭenigi programojn de teĥnika kaj profesia readaptiĝo, de daŭrigo en dungo kaj reveno al dungo por handikapuloj.

2. La subskribintaj ŝtatoj zorgas ke la handikapuloj ne estu tenataj en sklaveco nek en servuto kaj ke ili estu protektataj, surbaze de egaleco kun la aliaj, kontraŭ truda aŭ deviga laboro.

Artikolo 28 / Adekvata vivnivelo kaj socia protekto

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas la rajton de la handikapuloj je adekvata vivnivelo por ili mem kaj por ilia familio, mome adekvatajn nutriĝon, vestiĝon kaj loĝadon kaj je konstanta plibonigo de iliaj vivkondiĉoj kaj faras taŭgajn disponojn por protekti kaj antaŭenigi la uzadon de tiu rajto sen diskriminacio bazita sur la handikapo.

2. La subskribintaj ŝtatoj rekonas la rajton de la handikapuloj je socia protekto kaj je ĝuado de tiu rajto sen diskriminiacio bazita sur la handikapo kaj faras taŭgajn disponojn por protekti kaj antaŭenigi la uzadon de tiu rajto, inkluzive de disponoj destinitaj :

a) certigi al la handikapuloj la egalecon de aliro al la servoj de sana akvo kaj certigi al ili la aliron al servoj, aparatoj kaj akcesoraĵoj kaj aliaj helpoj por kontentigi la bezonojn kreitajn de ilia handikapo kiuj estu taŭgaj kaj pageblaj ;

b) certigi al la handikapuloj, aparte al la virinoj kaj kanbinoj kaj maljunuloj, la aliron al la programoj de socia protekto kaj al la programoj de reduktado de malriĉeco ;

c) certigi al la handikapuloj kaj al iliaj familioj, kiam ili vivas en malriĉeco, la aliron al publika helpo por kovri la kostojn ligitajn al la handikapo, nome la elspezojn kiuj ebligas certigi taŭge formadon, psiĥologian subtenon, financan helpon aŭ la prizorgado de interrompo ;

ĉ) [alilingve : d] certigi al la handikapulo la aliron al la programoj de socia loĝejo ;

d) [alilingve : e] certigi al la handikapuloj la egalecon de aliro al la programoj de pensio.

Artikolo 29 / Partopreno en la politika vivo kaj en la publika vivo

La subskribintaj ŝtatoj garantias al la handikapuloj la ĝuadon de la politikaj rajtoj kaj la eblecon uzi ilin surbaze de egaleco kun la aliaj, promesante :

a) fari tiel ke la handikapuloj povu efektive kaj plene partopreni en la politika vivo kaj en la publika vivo surbaze de egaleco kun la aliaj, ĉu rekte aŭ pere de reprezentantoj libere elektitaj, kaj nome ke ili havu la rajton kaj la eblecon voĉdoni kaj esti elektataj, kaj por tio la subskribintaj ŝtatoj, inter aliaj disponoj : I) zorgas ke la elektaj proceduroj, ekipaĵoj kaj materialoj estu taŭgaj, alireblaj kaj facile kompreneblaj kaj uzeblaj ; II) protektas la rajton kiun havas la handikapuloj voĉdoni per sekreta voĉdonilo sen timigo en la publikaj elektoj kaj referendumoj, prezenti sin ĉe la elektoj kaj plenumi efektive elektan mandaton kaj plenumi ĉiujn publikajn funkciojn sur ĉiuj niveloj de la ŝtato kaj faciligas, laŭokaze, la uzadon de helpaj teĥnologioj kaj de la novaj teĥnologioj ; III) garantias la liberan esprimiĝon de la volo de la handikapuloj kiel elektantoj kaj tiucele, se necese, laŭ ilia peto, permesas al ili helpi ilin ĉe la elektado fare de persono de ilia elekto ;

b) antaŭenigi aktive medion en kiu la handikapuloj povu efektive kaj plene partopreni en la gvidado de la publikaj aferoj, sen diskriminacio kaj surbaze de egaleco kun la aliaj, kaj instigi ilian partoprenon en la publikaj aferoj, mome pere de : I) ilia partopreno en la neregistaraj organizoj kaj asocioj kiuj interesiĝas pri la publika kaj politika vivo de la lando kaj pere de ilia partopreno en la agadoj kaj administrado de la politikaj partioj ; II) la starigo de organizaĵoj de handikapuloj por reprezenti ilin sur internacia, nacia, regiona kaj loka niveloj kaj la aliĝo al tiuj organizaĵoj.

Artikolo 30 / Partopreno en la kultura kaj distra vivo, en libertempaj agadoj kaj sportoj

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas la rajton de la handikapuloj partopreni en la kultura vivo surbaze de egaleco kun la aliaj kaj faras ĉiujn disponojn taŭgajn por ke ili :

a) havu aliron al la kulturaj produktoj en alireblaj formatoj ;

b) havu aliron al la televidelsendoj, al la filmoj, al la teatraj prezentadoj kaj aliaj kulturaj agadoj en alireblaj formatoj ;

c) havu aliron al la lokoj de kultura agado kiel teatroj, muzeoj, kinejoj, bibliotekoj kaj turismaj servoj kaj, kiom eble, al monumentoj kaj lokoj gravaj por la nacia kulturo.

2. La subskribintaj ŝtatoj faras taŭgajn disponojn por doni al la handikapuloj la eblecon disvolvi kaj realigi siajn kreajn, artajn kaj intelektajn kapablojn, ne nur en sia propra intereso, sed ankaŭ por la riĉigo de la socio.

3. La subskribintaj ŝtatoj faras ĉiujn taŭgajn disponojn, konforme al la internacia juro, por fari tiel ke la leĝoj kiuj protektas la rajtojn de intelekta proprieto ne estu malracia aŭ diskriminacia malhelpo por la aliro de handikapuloj al kulturaj produktoj.

4. La handikapuloj havas rajton, surbaze de egaleco kun la aliaj, je rekono kaj je subteno de sia specifa kultura kaj lingva identeco, inkluzive de la signolingvoj kaj la kulturo de surduloj.

5. Por ebligi al la handikapuloj partopreni, surbaze de egaleco kun la aliaj, en la agadoj de distriĝo, de libertempo kaj sportoj, la subskribintaj ŝtatoj faras disponojn por

a) instigi kaj antaŭenigi la partoprenon, kiom eble plej, de handikapuloj en la ordinaraj sportaj agadoj sur ĉiuj niveloj ;

b) fari tiel ke la handikapuloj havu la eblecon organizi kaj realigi sportajn kaj distrajn aktivecojn kiuj estu specifaj al ili kaj partopreni en ili, kaj, tiucele, instigi la disponigon al ili, surbaze de egaleco kun la aliaj, de taŭgaj rimedoj de trejnado, de formado kaj de resursoj ;

c) fari tiel ke la handikapuloj havu aliron al la lokoj kie okazas sportaj, distraj kaj turismaj agadoj ;

ĉ) [alilingve : d] fari tiel ke la handikapitaj infanoj povu partopreni, surbaze de egaleco kun la aliaj infanoj, en la ludaj, distraj, libertempaj kaj sportaj aktivecoj, inkluzive de la lernejsistemo ;

d) [alilingve : e] fari tiel ke la handikapuloj havu aliron al la servoj de la personoj kaj organismoj taskitaj organizi distrajn, turismajn, libertempajn kaj sportajn aktivecojn.

Artikolo 31 / Statistiko kaj kolektado de donitaĵoj

1. La subskribintaj ŝtatoj promesas kolekti taŭgajn informojn, inkluzive de statistikaj donitaĵoj kaj esplorrezultoj, kiuj povas ebligi formuli kaj apliki politikojn celantajn doni efikon al tiu ĉi Konvencio. La proceduroj de kolektado kaj konservado de tiuj informoj respektas :

a) la leĝajn garantiojn, inkluzive de tiuj kiuj devenas el la leĝaro pri la protekto de statistikaj donitaĵoj, por certigi la konfidencecon kaj la respekton de la privata vivo de la handikapuloj ;

b) la akceptitajn internaciajn normojn pri protektado de la homrajtoj kaj de la fundamentaj liberecoj kaj la etikajn principojn kiuj regas la kolektadon kaj ekspluatadon de la statistikoj.

2. La informoj kolektitaj konforme al tiu ĉi artikolo estas diserigitaj, laŭkonvene, kaj uzataj por taksi la manieron en kiu la subskribintaj ŝtatoj plenumas la devigojn kiujn ili havas kaŭze de tiu ĉi Konvencio kaj identigi kaj forigi la malhelpojn kiujn renkontas la handikapuloj en la uzado de siaj rajtoj.

3. La subskribintaj ŝtatoj havas la respondecon disvastigi tiujn statistikojn kaj zorgas ke ili estu alireblaj por la handikapuloj kaj aliaj personoj.

Artikolo 32 / Internacia kunlaborado

1. La subskribintaj ŝtatoj rekonas la gravecon de la internacia kunlaborado kaj de ĝia antaŭenigo, en la apogo de la klopodoj farataj je nacia nivelo por la realigo de la celo kaj de la celaro de tiu ĉi Konvencio, kaj faras taŭgajn kaj efikajn disponojn por tio, interalie kaj, laŭokaze, en partnereco kun la kompetentaj internaciaj kaj regionaj organizaĵoj kaj la civila socio, aparte la organizaĵoj de handikapuloj. Ili povas nome fari disponojn destinitajn :

a) fari tiel ke la internacia kunlaborado - inkluzive la programojn de internacia disvolvado - konsideru la handikapulojn kaj ke ĝi estu alirebla por ili ;

b) faciligi kaj apogi la fortigon de la kapabloj , nome danke al interŝanĝo kaj kundividado de informoj, spertoj, programoj de formado kaj de referencaj praktikoj ;

ĉ) [alilingve : d] doni, laŭokaze, teĥnikan helpon kaj ekonomian helpon, ankaŭ faciligante la akiron kaj komuna uzado de teĥnologioj de aliro kaj helpo kaj organizante transigon de teĥnologio.

2. La dispozicioj de tiu ĉi artikoloj ne tuŝas la devon de ĉiu subskribinta ŝtato plenumi siajn devigojn kaŭze de tiu ĉi Konvencio.

Artikolo 33 / Aplikado kaj daŭrigado sur nacia nivelo

1. La subskribintaj ŝtatoj nomas, konforme al sia regsistemo, unu aŭ plurajn kontaktopunktojn por la demandoj pri aplikado de tiu ĉi Konvencio kaj planas laŭ siaj eblecoj krei aŭ nomumi, sine de sia administacio, skipon de kunordigado taskita faciligi la agadojn ligitajn kun tiu ĉi aplikado en diversaj sektoroj kaj diversaj niveloj.

2. La subskribintaj ŝtatoj, konforme al sia administra kaj jura sistemoj, konservas, fortigas, nomumas aŭ kreas, sur interna nivelo, skipon, inkluzive de unu aŭ pluraj sendependaj meĥanismoj, laŭ konveneco, de instigo, de protekto kaj de daŭrigado de la aplikado de tiu ĉi Konvencio. Nomumante aŭ kreante tian meĥanismon, ili konsideras la principojn aplikendajn al la statuto kaj funkciado de la naciaj institucioj de protekto kaj de instigo de la homrajtoj.

3. La civila socio - aparte la handikapuloj kaj la organizaĵoj kiuj reprezentas ilin - estas asociigita al la funkcio de daŭrigado kaj plene partoprenas en ĝi.

Artikolo 34 / Komitato de handikapulaj rajtoj

1. Estas starigita Komitato de handikapulaj rajtoj (en la sekvo nomata „la Komitato”) kiu plenumas funkciojn en la sekvo nomatajn ;

2. La Komitato konsistas, en la momento de ekvalido de la Konvencio, el dek-du fakuloj. Post sesdek ratifoj kaj kromaj aliĝoj al la Konvencio, aldoniĝos ses membroj al la Komitato, kiu atingos tiam sian maksimuman konsiston de dek-ok membroj.

3. La membroj de la Komitato funkcias persone kaj estas personecoj de alta morala aŭtoritato kaj pravigitaj per kompetento kaj sperto rekonataj en la kampo en kiu aplikiĝas tiu ĉi Konvencio. La subskribintaj ŝtatoj estas petataj, kiam ili nomumas siajn kandidatojn, dece konsideri la dispozicion eldiratan en la artikolo 4,3 de la Konvencio.

4. La membroj de la Komitato estas elektataj de la subskribintaj ŝtatoj, laŭ la principoj de justa geografia dispartigo, de reprezentiĝo de la diversaj formoj de civilizacio kaj de la precipaj jursistemoj, de ekvilibra reprezentiĝo de la seksoj kaj de partopreno de handikapulaj fakuloj.

5. La membroj de la Komitato estas elektataj per sekreta voĉdonado el listo de kandidatoj nomumitaj de la subskribintaj ŝtatoj el iliaj civitanoj, dum kunvenoj de la Konferenco de la subskribintaj ŝtatoj. En tiuj kunvenoj, en kiuj la kvorumo estas je du trionoj de la subskribintaj ŝtatoj, estas elektitaj membroj de la Komitato la kandidatoj kiuj ricevis la plej grandan nombro da voĉoj kaj la absolutan plimulton de la voĉoj de la reprezentantoj de la ĉeestantaj kaj voĉdonantaj subskribintaj ŝtatoj.

6. La unua elekto okazos en ses monatoj sekve al la dato de ekvalido de tiu ĉi Konvencio. Kvar monatojn almenaŭ antaŭ la dato de ĉiu elekto, la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj invitas skribe la subskribintajn ŝtatojn proponi siajn kandidatojn en tempospaco de du monatoj. La Ĝenerala Sekretario starigas poste la alfabetan liston de la tiel nomumitaj kandidatoj, indikante la subskribintajn ŝtatojn kiuj nomumis ilin, kaj komunikos ĝin al la ŝtatoj subskribintaj tiun ĉi Konvencion.

7. La membroj de la Komitato estas elektitaj por kvar jaroj. Ili estas reelekteblaj unu fojon. Tamen, la mandato de la ses membroj elektitaj dum la unua elekto ĉesas fine de du jaroj ; tuj post la unua elekto, la nomoj de tiuj ses membroj estas lotume diciditaj de la Prezidanto de la kunveno celata en la paragrafo 5 de tiu ĉi artikolo.

8. La elekto de la ses kromaj membroj de la Komitato okazos en la kadro de ordinaraj elektoj, konforme al la dispozicioj de tiu ĉi artikolo.

9. En kazo de forpaso aŭ demisio de membro de la Komitato, aŭ se, pro ajna alia kaŭzo, membro deklaras ne povi plu plenumi siajn funkciojn, la subskribinta ŝtato kiu prezentis lian kandidatecon nomumas alian fakulon kiu posedas la kvalifikojn kaj respondas al la kondiĉoj eldiritaj en la koncernaj dispozicioj de tiu ĉi artikolo por okupi la tiel malplenan postenon ĝis la fino de tiu mandato.

10. La Komitato adoptas sian internan regularon.

11. La Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj disponigas al la Komitato la personaron kaj materiajn rimedojn necesajn por plenumi efike la funkciojn al ĝi taskitajn kaŭze de tiu ĉi Konvencio kaj kunvokas ĝian unuan kunvenon.

12. La membroj de la Komitato ricevas, kun aprobo de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj, honorariojn ĉerpatajn el la resursoj de la Unuiĝintaj Nacioj en la kondiĉoj fiksitaj de la Ĝenerala Asembleo, konsidere al la graveco de la funkcioj de la Komitato.

13. La membroj de la Komitato ĝuaas la facilaĵojn, privilegiojn kaj imunecojn donitajn al la fakuloj kun misio por la Unuiĝintaj Nacioj, tiaj kiaj ili estas nomitaj en la koncernaj sekcioj de la Konvencio pri la Privilegioj kaj Imunecoj de la Unuiĝintaj Nacioj.

Artikolo 35 / Raportoj de la subskribintaj ŝtatoj

1. Ĉiu subskribinta ŝtato prezentas al la Komitato, pere de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj, detalan raporton pri la disponoj kiujn ĝi faris por plenumi siajn devojn kaŭze de tiu ĉi Konvencio kaj pri la progreso atingita tiurilate, en tempospaco de du jaroj kalkulataj ek de la ekvalido de la Konvencio por la koncerna subskribinta ŝtato.

2. La subskribintaj ŝtatoj prezentas poste aldonajn raportojn almenaŭ ĉiujn kvar jarojn, kaj ĉiajn kromajn raportojn petatajn de la Komitato.

3. La Komitato adoptas, laŭokaze, direktivojn pri la enteno de la raportoj.

4. La subskribintaj ŝtatoj kiuj prezentis al la Komitato komencan detalan raporton ne devas, en la raportoj kiujn ili prezentas poste, ripeti la jam komunikitajn informojn. La subskribintaj ŝtatoj estas petataj redakti siajn raportojn laŭ malferma kaj travidebla proceduro kaj dece konsiderante la dispozicion eldiritan en la artikolo 4,3 de tiu ĉi Konvencio.

5. La raportoj povas indiki la faktorojn kaj malfacilaĵojn kiuj ĝenas la plenumadon de la devoj eldiritaj de tiu ĉi Konvencio.

Artikolo 36 / Ekzamenado de la raportoj

1. Ĉiu raporto estas ekzamenata de la Komitato, kiu formulas la ĝeneralajn proponojn kaj rekomendojn pri la raporto kiujn ĝi opinias taŭgaj kaj kiujn ĝi transdonas al la koncerna subskribinta ŝtato. Tiu subskribinta ŝtato povas komuniki responde al la Komitato ĉiujn informojn kiujn ĝi opinias utilaj. La Komitato povas peti la subskribintajn ŝtatojn ĉiujn kromajn informojn pri la aplikado de tiu ĉi Konvencio.

2. En kazo de grava malfruiĝo de subskribinta ŝtato en prezentado de raporto, la Komitato povas sciigi al ĝi ke ĝi devos ekzameni la aplikadon de tiu ĉi Konvencio en tiu subskribinta ŝtato surbaze de la fidindaj informoj pri kiuj ĝi povas disponi, escepte se la atendita raporto estas prezentita tri monatojn post la sciigo. La Komitato invitos la koncernan subskribintan ŝtaton partopreni en tiu ekzamenado. Se la subskribinta ŝtato respondas prezentante sian raporton, aplikiĝos la dispozicioj de la paragrafo 1 de tiu ĉi artikolo.

3. La Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj komunikas la raportojn al ĉiuj subskribintaj ŝtatoj.

4. La subskribintaj ŝtatoj disponigas siajn raportojn larĝe al la publiko en sia propra lando kaj faciligas la aliron de la publiko al la ĝeneralaj proponoj kaj rekomendoj kiujn ili okazigis.

5. La Komitato transdonas al la specialaj institucioj, fondusoj kaj programoj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj al la aliaj kompetentaj organismoj, se ĝi opinias tion necesa, la raportojn de la subskribintaj ŝtatoj kiuj enhavas demandon aŭ indikon de bezono de konsilioj aŭ de teĥnika helpo, akompanate, laŭokaze, de siaj observoj kaj proponoj tuŝantaj tiun demandon aŭ indikon, por ke ĝi povu esti respondata.

Artikolo 37 / Kunlaborado inter la subskribintaj ŝtatoj kaj la Komitato

1. La subskribintaj ŝtatoj kunlaboras kun la Komitato kaj helpas ĝiajn membrojn plenumi sian mandaton.

2. En siaj rilatoj kun la subskribintaj ŝtatoj la Komitato donas sian tutan atenton al la rimedoj de fortigo de la naciaj kapabloj cele al aplikado de tiu ĉi Konvencio, nome pere de internacia kunlaborado.

Artikolo 38 / Rilato de la Komitato kun aliaj organismoj kaj organoj

Por antaŭenigi la efektivan aplikadon de la Konvencio kaj instigi al internacia kunlaborado en la celata kampo :

a) la specialaj institucioj kaj aliaj organismoj de la Unuiĝintaj Nacioj havas la rajton reprezentiĝi dum la ekzamenado de la aplikado de la dispozicioj de tiu ĉi Konvencio koncerne ilian mandaton. La Komitato povas inviti la specialajn instituciojn kaj ĉiujn aliajn organismojn kiujn ĝi opinias taŭgaj por doni specialajn opiniojn pri la aplikado de la Konvencio en la kampoj kiuj koncernas iliajn respektivajn mandatojn. Ĝi povas inviti la specialajn instituciojn kaj la aliajn organismojn de la Unuiĝintaj Nacioj prezenti al ĝi raportojn pri la aplikado de la Konvencio en la sektoroj kiuj koncernas ilian agadkampon ;

b) en plenumado de sia mandato, la Komitato konsultas, laŭ ĝia opinio pri taŭgeco, la aliajn koncernajn organojn kreitajn de la internaciaj traktatoj pri homrajtoj por garantii la koherecon de iliaj direktivoj pri starigo de raportoj, de iliaj respektivaj ĝeneralaj proponoj kaj rekomendoj kaj por eviti duoblaĵojn kaj partkovraĵojn en la plenumado de iliaj funkcioj.

Artikolo 39 / Raporto de la Komitato

La Komitato raportas pri siaj agadoj al la Ĝenerala Asembleo kaj al la Ekonomia kaj Socia Konsilio ĉiujn du jarojn kaj povas formuli ĝeneralajn proponojn kaj rekomendojn bazitajn sur la ekzamenado de la raportoj kaj informoj ricevitaj de la subskribintaj ŝtatoj. Tiuj ĝeneralaj proponoj kaj rekomendoj estas inkluditaj en la raporto de la Komitato, akompanate, laŭokaze, de la observoj de la subskribintaj ŝtatoj.

Artikolo 40 / Konferenco de la suskribintaj ŝtatoj

1. La subskribintaj ŝtatoj kunvenas regule en Konferenco de la Suskribintaj Ŝtatoj por ekameni ĉian demandon pri aplikado de tiu ĉi Konvencio.

2. Plej malfrue ses monatojn post ekvalido de tiu ĉi Konvencio, la Konferenco de la Subskribintaj Ŝtatoj estas kunvokata de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj. Ĝiaj postaj kunvenoj estas kunvokataj de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj ĉiujn du jarojn aŭ laŭ decido de la Konferenco de la Subskribintaj Ŝtatoj.

Artikolo 41 / Deponprenanto

La Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj estas la deponprenanto de tiu ĉi Konvencio.

Artikolo 42 / Subskribo

Tiu ĉi Konvencio estas malferma al subskribo de ĉiuj ŝtatoj kaj de la organizaĵoj de regiona integriĝo en la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko ekde la 30-a de marto 2007.

Artikolo 43 / Konsento esti ligita

Tiu ĉi Konvencio estas submetita al ratifo de la ŝtatoj kaj al formala konfirmo de la organizaĵoj de regiona integriĝo kiuj subskribis ĝin. Ĝi estos malferma al aliĝo de ĉiu ŝtato aŭ organizaĵo de regiona integriĝo kiu ne subskribis ĝin.

Artikolo 44 / Organizaĵoj de regiona integriĝo

1. Per „organizaĵo de regiona integrigo” ono komprenas ĉian organizaĵon starigitan de suverenaj ŝtatoj de ia regiono, al kiu ĝiaj membroŝtatoj transigis kompetentojn en la kampoj regataj de la Konvencio. En siaj instrumentoj de formala konfirmo aŭ aliĝo, tiuj organizaĵoj indikas la amplekson de sia kompetento en la kampoj regataj de la Konvencio. Poste ili sciigas al la deponprenanto ĉian gravan modifon de la amplekso de sia kompetento.

2. En tiu ĉi Konvencio la referencoj al „subskribintaj ŝtatoj” aplikiĝas al tiuj organizaĵoj en la limo de ilia kompetento.

3. Por la celoj de la paragrafo 1 de la artikolo 45 kaj de la paragrafoj 2 kaj 3 de la artikolo 47, la instrumentoj deponitaj de la organizaĵoj de regiona integriĝo ne estas kalkulataj.

4. La organizaĵoj de regiona integriĝo disponas, por uzi sian voĉdonrajton en la Konferenco de la Subskribintaj Ŝtatoj en la kampoj kiuj koncernas ilian kompetenton, pri nombro de voĉoj egala al la nombro de iliaj membroŝtatoj subskribintaj al tiu ĉi Konvencio. Ili ne uzas sian voĉdonrajton, se iliaj membroŝtatoj uzas la sian, kaj inverse.

Artikolo 45 / Ekvalido

1. Tiu ĉi Konvencio ekvalidas la tridekan tagon post depono de la dudeka instrumento de ratifo aŭ aliĝo.

2. Por ĉiu ŝtato aŭ ĉiu organizaĵo de regiona integriĝo kiu ratifos aŭ formale konfirmos la Konvencion aŭ aliĝos al ĝi post la depono de la dudeka instrumento de ratifo aŭ de aliĝo, la Konvencio ekvalidos la tridekan tagon post la depono de tiu ŝtato aŭ de tiu organizaĵo de sia instrumento de ratifo, de aliĝo aŭ de formala konfirmo.

Artikolo 46 / Rezervoj

1. Rezervoj malkongruaj kun la temo kaj la celo de tiu ĉi Konvencio ne estas allasataj.

2. Rezervoj retireblas ĉiumomente.

Artikolo 47 / Amendoj

1. Ĉiu subskribinta ŝtato povas proponi amendon al tiu ĉi Konvencio kaj submeti ĝin al la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj. La Ĝenerala Sekretario komunikas la amend-proponojn al la subskribintaj ŝtatoj, petante ilin sciigi al li ĉu ili favoras kunvokon de konferenco de la subskribintaj ŝtatoj por ekzameni tiujn proponojn kaj esprimi sin pri ili. Se, en la kvar monatoj kiuj sekvas la daton de tiu komuniko, almenaŭ triono de la subskribintaj ŝtatoj esprimas sin favore al kunvoko de tia konferenco, la Ĝenerala Sekretario kunvokas la konferencon sub la aŭspicoj de la Unuiĝintaj Nacioj. Ĉia amendo adoptita per plimulto de du trionoj de la ĉeestaj kaj voĉdonantaj subskribintaj ŝtatoj estas submetota por aprobo al la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj, poste por akcepto al ĉiuj subskribintaj ŝtatoj.

2. Ĉia amendo adoptita kaj aprobita konforme al la paragrafo 1 de tiu ĉi artikolo ekvalidas la tridekan tagon post la dato en kiu la nombro da instrumentoj de akcepto atingas la du trionon de la subskribintaj ŝtatoj je la dato de ĝia adopto. Poste, la amendo ekvalidas por ĉiu subskribinta ŝtato la tridekan tagon post la depono, fare de tiu ŝtato, de ĝia instrumento de akcepto. La amendo ligas nur la subskribintajn ŝtatojn kiuj akceptis ĝin.

3. Se la Konferenco de la Subskribintaj Ŝtatoj decidas tiel per interkonsento, amendo adoptita kaj aprobita konforme al la paragrafo 1 de tiu ĉi artikolo kaj koncernanta ekskluzive la artikolojn 34, 38, 39 kaj 40 ekvalidas por ĉiuj subskribintaj ŝtatoj la tridekan tagon post la dato en kiu la nombro da instrumento de akcepto atingis la du trionon de la nombro da subskribintaj ŝtatoj je la dato de ĝia adopto.

Artikolo 48 / Malanigho

Ĉiu subskribinta ŝtato povas malaliĝi de tiu ĉi Konvencio per skriba sciigo adresita al la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj. La malaliĝo ekvalidas unu jaron post la dato en kiu la Ĝenerala Sekretario ricevis la sciigon.

Artikolo 49 / Alirebla formato

La teksto de tiu ĉi Konvencio estas disvastigota en alireblaj formatoj.

Artikolo 50 / Aŭtentaj tekstoj

La angla, araba, ĉina, franca, hispana kaj rusa tekstoj de tiu ĉi Konvencio estas same aŭtentaj. Atestante tion, la subskribintaj plenrajtuloj, dece rajtigitaj de siaj respektivaj registaroj, subskribis tiun ĉi Konvencion.

NOTO

a. En la araba, ĉina kaj rusa, la esprimo „jura kapablo” signifas la „kapablon uzi rajtojn” pli ol la „kapablon agi”.

Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS)