Monda ASEMBLEO Socia (MAS)  [<<<]
Liberoj, ktp, ĉu la nuna situacio ? (legante Milton Mayer)
de Roland PLATTEAU  
17a februaro 2008

Jen teksto, kiu esprimas situacion kaj pensojn, kiuj forte elvokas la nunan situacion de kelkaj jaroj, kaj pli kaj pli ĉiu jaro nun, en la landoj de Eŭropo, kaj ankaŭ en Usono. Ĉu ne ?

« Travivi tiun procezon implicas esti tute nekapabla konsciiĝi pri ĝi – bonvolu ja kredi min – krom se iu havas treege pli sagacan politikan senton, klarvidon tian, kian plejaj inter ni neniam havis la okazon disvolvi. Ĉiu antaŭeniro estis tiom malgranda, tiom nekonsekvenca, tiom bone pravigita, aŭ foje « bedaŭrita », ke krom se iu estus tute fremda je tiu procezo ekde la komenco, krom se iu estus kompreninta ĉion, kion tio signifis en la fundamento, tion al kio estis kondukontaj ĉiuj tiuj « paŝetoj », kiujn neniu povis dece kritiki, tiun procezon oni ne vidis disvolviĝanta tag-post-tage, ne pli ol terkultivisto en sia kampo ne vidas la tritikon kreski. Tamen iam ĝi altas pli ol li.

Kiel tio povus esti evitita ĉe ordinaraj homoj, eĉ ĉe la kleraj ordinaraj homoj ? Verdire mi ne scias. Eĉ nun mi tute ne vidas kiel. Oftege, post kiam ĉio tio okazis nun, mi pripensis tiujn du grandajn maksimojn : « Principiis obsta et Finem respice » - « Rezisti la komencaĵojn » kaj « Antaŭvidi la finsekvon ». Sed por rezisti necesas la finsekvon antaŭvidi, aŭ eĉ la komencaĵojn ekvidi. Necesas, ke oni antaŭdeterminu la finon certe kaj klare, kaj kiamaniere tio fariĝos, de ordinaraj homoj, aŭ eĉ de neordinaraj homoj ? Aferoj eble fariĝos. Kaj ĉiu kalkulas je tiu « eble ». « Vidu », pluparolis mia kolego « oni ne klare vidas kie, kiam, kiel elpaŝi »

Vi kredu min, tiel estas. Ĉiu ago, ĉiu nova evento pli malbonas ol la antaŭa, sed nur iomete pli malbonas. Do vi atendas al la sekva, poste la sekvan pli. Vi atendas grandan eventon, kiu skuas, pensinte, ke aliuloj, kiam tia skuo venos, kunligos sin kun vi por rezisti iel. Vi ne volas agi, aŭ eĉ paroli, sole, vi ne volas « depaŝi el la vojo por fari ĝenaĵojn » Kial ne ? Vi ne kutimas konduti tiel. Kaj ne nur timo fortenas vin, la timo sin retrovi la sola, sed ankaŭ la necerteco.

Necerteco estas gravega faktoro, kaj anstataŭ malpliiĝi laŭ la tempopaso, ĝi male pliiĝas. Ekstere, en stratoj, en la ĝenerala socio, « ĉiuj homoj » estas feliĉaj. Neniun proteston oni aŭdas, kaj neniun oni vidas. Ene de via universitata komunumo, en via propra komunumo, vi babilas private kun kolegoj, kelkaj inter ili sentas ja la samon kiel vi, sed ili diras : « la cirkonstancoj ne tiom malbonas » aŭ « vi imagas al vi aferojn » aŭ « vi estas trotimigulo ».

Kaj trotimigulo vi estas. Diras vi, ke tio kondukos al tio, sed pruvi ĝin vi ne povas. Estas la ekkomenco, jes, sed ĉu vi ja povas esti certa pri tio ? dum vi ne konas la finon, kaj kiel vi tion scias, kaj vi perdiĝas en pensadoj pri la ebla onta fino ? Sur unu flanko viaj malamikoj, la leĝo, malaplombigas vin. Sur alia viaj kolegoj taksa vin kiel pesimiston, aŭ eĉ neŭrozulon. Al vi restas nur viaj amikoj plej proksimaj, kiuj memkompreneble ĉiam pensis kiel vi.

Sed malpli da amikoj vi havas nun. Kelkaj ŝanĝis la fakon aŭ enprofundiĝis en sian laboron. Vi renkontas malpli da dum renkontadoj aŭ kuniĝoj. la maloficialaj rondoj maldikiĝas, la vizitadon en la malgrandaj societoj malaltiĝas, kaj la asocioj mem malkreskas. Nun kun amikoj vi havas la impreson, kvazaŭ vi parolus al vi mem, kvazaŭ vi estus izolita for de la vera realo. Pro tio malfortiĝas eĉ pli via memfido, kaj malemas eĉ pli vin pri fari, fari ? kion ? Konstante estas klare, ke se vi faros ion, tiam vi kompreneble estos « agitisto ». Do vi atendas, kaj atendas. Sed la granda evento, tiu, kiu skuas, kiam dekoj da miloj kuniĝos kun vi, okazas neniam. Tio estas la tubero en la afero. Ne tiel aferoj okazis. Inter la du estis centoj da malgrandaj antaŭeniroj, kelkaj apenaŭ percepteblaj, ĉiu el ili alkutimigante vin je ne esti ŝokita de la sekva. La C ne estas tiom pli malbona ol la B kaj, se vi ne ekstaris kontraŭ B, kial vi tion farus pro C ? Kaj la sekvo ĝis D.

Je tiu nova nivelo, vi vivadas, vi estis vivinta ĉiutage pli komforte, kun novaj moralaj valoroj, novaj principoj. Vi estas konsentinta pri aferoj, kiujn vi neniam estus konsentinta antaŭ kvin jaroj, antaŭ unu jaro, aferoj, kiun via patro neniam povus eĉ imagi !

Kaj jen, ĉio disfalas, en unu fojo. Vi ekvidas tion, kio vi estas, kion vi faris, aŭ pli precize kion vi ne faris (ĉar tion estis petintaj de ni ĉiuj : nenion fari) Vi memoras viajn antaŭajn renkontojn en via fakultato en la unuversitato, kiam, se unu estus ekstarinta, la aliaj estus ekstarintaj eble, sed neniu ekstaris. Eta problemo, kiu temis pri dungi tiun viron aŭ tiun ĉi, kaj vi dungis tiun pli bone ol tiun ĉi. Vi memoras ĉion nun, kaj la koro krevas. Tro malfruas. Vi estas jam multe tro kompromitita, ol ke vi povus ripari. »

Nu, nur estas eta detalo : ĝi ne estis verkita hodiaŭepoke. Ĝi troviĝas en libro eldonita en 1955. La aŭtoro, Milton Mayer, elvokas konversacion, kiun li havis kun kolego, kiu kiel li travivis la saman epokon. Kiun epokon do ?

Nu, la titolo de la libro estas : « Ili pensis sin liberaj – La germanoj 1933-45 »