Monda ASEMBLEO Socia (MAS)  [<<<]
HORIZONTO DE AFRIKA CENTRO ESPERANTISTA (HACE)
de Afrika Centro Esperantista  
21a marto 2007

Liberpensa informilo de AFRIKA CENTRO ESPERANTISTA

Redaktas : Cophie PARPHES

E N H A V O

1- Mesaĝo al la 14-a TEK (Togolanda Esperanto-kongreso)

2- Raporto pri la agado de ACE en 2006

3- TR’AFRIK’

4- Instituto Zamenhof en la edudado de Togolandaj infanoj

5- Skizo pri la agado de ACE en 2007

6- Komuna punkto

7- Esperanto ne plu

8- Afrikano verkas

9- Instituto Zamenhof sur DVD

10- Altaj baroj

***************************************************

Kiu estas la vera religio, kiun homoj praktiku ? Certe islamanoj respondos, ke ilia religio estas la nura rekomendata de Alaho. Ĉu Islamanoj estas Di-kredantoj ĉe Kristanoj ? La demando, kiu ĉiam kirliĝu en kapoj estas  :"Kial oni havu religion ?". Certe ankaŭ tion ĉi homoj respondos diverse. Tamen, kion oni povas senti, tio estas, ke religio ligas homojn al homoj. Ĉu ĉiam estas tiel ? Eĉ en sama religio homoj estas en malbonaj rilatoj unuj kun aliaj. Ĉu do homoj de unu religio povas esti en bonaj rilatoj kun alireligiuloj ? Onidire religio postulas, hke kredantoj militu kun nekredantoj. Ĉu vere ? Eble konduto de viro en fora togolanda vilaĝo aludos pri tiaĵo.

EFU estas pluredzina viro en Togolanda vilaĝo. Multajn gefilojn li havas. Inter ili iuj estas kristanoj, dum aliaj paganoj kiel la patro mem. Tiu ĉi tute ne akceptas, ke gefiloj liaj estu kristanoj. Ĉar la kristanoj gefiloj ne povis akcepti la malpermeson de la patro, tiu ĉi rompis ĉiujn rilatojn kun la gefiloj. Tion ĉi ne povis toleri alia viro kun pluraj edzinoj kaj multaj infanoj.

Hifo havas siajn voduojn. Li neniam postulas, ke liaj gefiloj estu adeptoj de la voduoj. Ĝusta tial ĉi li tute ne akceptas la konduton de Efu, kiu, pro la kristaneco de siaj gefiloj, rompis ĉiujn rilatojn kun ili. Hifo deklaris : "Mi ne scias, kies fido iam savos min. Mi mem estas pagano, sed ĉu la pagana kredo estas la prava ? Miaj filoj elektu mem ! Mi ŝatus vidi en mia domo paganojn, kristanojn, islamanojn, budhanojn, bahaanojn, kotopo-anojn, ĉar ĉiuj estas homoj, kaj tiel mia domo estos homplena. Homoj bezonas homojn por disvolviĝi. Tial ĉi gravas ne religieco, sed la homeco". Se tiu homo vivus en la Zamenhofa tempo, eble li sekvus lin.

la precipa celo de Zamenhof estas la unuiĝo de la homaro. Per sia Esperanto li volas, ke la homoj faru unusolan rondon familian ĉirkaŭ la mondo. Tial ĉi Esperantistoj ĉiam ŝatas rilati kun aliaj, diskriminante neniun. Afrikaj Esperantistoj estas alispecaj esperantistoj, kies precipa utiligado de Esperanto estas la korespondado. Ili volas rilati kun Esperantistoj, tute ne demandante, ĉu iuj apartenas al tiaj organizaĵoj aŭ al tiaj ĉi. Rilati kun homoj Esperantistoj estas ilia precipa celo en la utiligado de Esperanto. Tio tiom fariĝas ĉiutaga afero de ili ĉiuj, ke iuj rilatas kun homoj, kies kredo estas tabuo en afrikaj landoj. Tamen la rilatoj pluiras inter la esperantistoj, ĉar gravas la esperantisteco, kiu ligas ilin. En tiu kadro fondiĝis Afrika Centro Esperantista (ACE).

ACE estas sendependa organizaĵo, kiu en Instituto Zamenhof zorgas pri la disvastigo de Esperanto en Afriko. Ĝi apartenas al neniu ekstera E-organizaĵo, sed taskas al si kunlabori kun ĉiuj por la disvastigo de Esperanto en Afriko. Ĝi kondutas ne kiel la viro Efu, sed kiel Hifo. Afrika Centro Esperantista malfermiĝas al ĉiuj Esperantistoj kaj E-organizaĵoj, kies celo estas disvastigi Esperanton kaj ties kulturon tra la mondo. Esperanto-kulturon bezonas ankaŭ Afriko, kaj ACE taskas al si labori sur tiu ĉi tereno.

Kio gravas ĉe ACE, tio estas ne religieco, nek Esperantisteco, sed la homeco en ĉiuj Esperantistoj-homoj. Tial ĝi sendistinge rilatas kun ĉiuj. Ĝi povis en la jaro 2006 efektivigi planojn kaj antaŭvidas ion por la jaro 2007. Sekvaj linioj aludos pri tio.

CoPo

- 1 Mesaĝo al la 14-a TEK (Togolanda Esperanto-kongreso)

La Togolanda E-movado rompas en Afriko la rekordon pri organizado de Esperanto-renkontiĝoj. Okazis pluraj internaciaj seminarioj kaj multaj naciaj, unu afrika kongreso kaj 14 naciaj kongresoj. Krome okazas aliaj aranĝoj de kluboj kaj organizaĵoj kunlaborantaj kun Unuiĝo Togolanda por Esperanto. La lasta evento en la jaro 2006 estis la 14-a TEK. Tie ĉi aperas ne raporto pri ĝi, sed mesaĝo al la kongreso. Tiu ĉi mesaĝo iel rakontas historiece pri la movado en Togolando. Konatiĝu kun la teksto !

Karaj geamikoj en Togolando,

En 1980 Hans Bakker komencis siajn laborojn pri la afrika agado. Ĉirkaŭ kvar jarojn poste aperis Togolandano, GBEGLO Koffi, kiu tiam volis nur korespondi kun eŭropano. Oni proponis al li lerni Esperanton kun s-ro Bakker kiel instruisto. Koffi fariĝis rimarkinda inter la multaj gelernantoj de Hans BAKKER en Afriko. Hans ne hezitis kunlaborigi lin en sia Afrika Agado, dank’al kiu multaj afrikanoj nun estas Esperantistoj. Togolandanoj multe partoprenis en la afrika agado de Hans, kio igas vian landan asocion plej forta kaj bone strukturita en Afriko ĝis nun.

Dum jam 20 jaroj s-ro Bakker zorgis por la lecionoj pri Esperanto en Afriko - tamen ne nur de viaj lecionoj - li zorgis pri viaj malfacilaj periodoj pri la periodoj kiam iuj de vi malsaniĝis kiam iu de vi estis sen eliro kaj ne povis plu daŭrigi la vivon kaj li donis ideon kaj financan subtenon por povi daŭrigi la vivon. Tiel li ne nur instruis Esperanton, sed donis sian helpon , subtenis la homojn kaj kvazaŭ inter alie li sukcesis brile eduki vin kaj tiel doni al multe da homoj ankaŭ feliĉon. Liaj pli ol 3 mil korespondantoj atendis senpacience kaj kun multe da espero liajn leterojn. La grandioza laboro estis farita dank’ al la fidela kaj same tiel grandioza klopodaro surloka kiun faris s-ro Gbeglo Koffi kaj tuta lia stabo en Togolando  : ATTIOGBE-AGBEMADON Mensah kaj AFANTCHAO-BIAKOU estas du el ili.

La stabo havis grandegan respondecon kaj kapablo de la stabanoj laboregi kaj konstrui estis sen limo. Hans havis apartan taskaron kun Koffi. Dank’ al ilia ambaŭa granda sento pri respondeco, laboremo kaj ambicio en tiuj ĉi 20 jaroj ili sukcesis komune kun la stabo en Togolando disvastigi Esperanton en tuta Afriko. La granda amikeco inter Koffi kaj s-ro Bakker, la fideleco inter ili kaj la granda harmonio kaj respondeco kiun ili havis donis grandiozajn rezultojn. Ili lernigis amason da homoj, donis al ili helpon,esperon kaj novan vivon. Ne nur la lecionoj sed ankaŭ la eduko kaj la respondeco, la maniero por konduti, labori, rilati, kiujn s-ro Bakker lernigis al la homoj faris la fundamenton de Afrika movado. Pro lia nobla laboro dum 20 jaroj kun Afriko li estis honorigita de la Nederlanda reĝino kun medalo "Kavaliro de la Nederlanda reĝino" en jaro 2002. La kerno estis la stabo en Togolando, kiu gvidis la tutan laboron surloke. Vi sukcesis ĉar vi multe laboris. Vi havis grandan senton por respondeco kaj estis honestaj unu al alia kaj laboris harmonie. Gratulojn por ĉio kion vi atingis ĝis nun. Tio okazis en la unuaj 20 jaroj en via laboro.

Antaŭ ol komenci la transdonadon de gvidado de Afrika agado por esti ne plu sub gvidado de s-ro Bakker - tamen memstara Gbeglo Koffi petis s-ron Bakker konstrui esperantan lernejon en Togolando. La tasko estis grandioza kaj ege malfacila. Tamen s-ro Bakker akceptis ĉar li havas la fidindan amikon Gbeglo Koffi kaj la fidindajn esperantistojn en Togolando. En 2001 s-ro Bakker komencis kolekti monon kaj tute sola sukcesis kolekti de multaj organizaĵoj en Nederlando la grandan sumon. La tereno estis aĉetita, la lernejo konstruita kaj jam de 3 jaroj (de septembro 2004) funkcias dank’ al la senlima laboro de la stabanoj de TIETo : ATTIOGBE-AGBEMADON Mensah, DOUMEGNON Koffi, GBEGLO Koffi kaj SAGBADJELOU Kokou.

Nun ni havas lernejon kiu povas doni edukon kaj klerigon al la juna generacio por esti preta por la 21a jarcento - nia Esperanta lernejo- Instituto ZAMENHOF. Karaj geamikoj vi povas esti ege fieraj kun ĉio kion vi faris en tiuj 26 jaroj precipe kun la lastaj 6 jaroj kaj la konstruo kaj funkciado de la Instituto Zamenhof - nia esperanta lernejo. Koffi baldaŭ finos 50 jarojn. Kiu povas esti tiel fiera kiel li postlasi tian grandan laboron kaj tian monumenton - nian lernejon - diras s-ro Bakker kaj prave. La amikeco kaj Esperanto donas sian rezulton - ĉu ne ? Tiu estis la krono de la agado de s-ro Bakker en Afriko kaj la pinto de esperanta movado estas en Togolando - dank al la klopodoj de TIETTI-Instituto de Esperanto en Togolando, kies iniciatinto estas Koffi.

Karaj geamikoj mi tre sincere gratulas vin kaj bondeziras al vi sanon, feliĉon kaj trankvilecon por daŭrigi konstrui, ĝisfindisvastigi, florigi kaj glorigi la Esperantan movadon en Afriko por esti, kiel diras s-ro Bakker, modelo por la Esperantistoj.

Feliĉan Zamenhoffeston, agrablan kongreson kaj sukcesplenan novjaron 2007.

Sincere salutas Nelly Holevitĉ

- 2 Raporto pri la agado de ACE en 2006

Afrika Centro Esperantista en 2006

La esperanto-komunumo estas nur unu, sed konsistas el pluraj tendencoj. La laboroj de ĉiuj tendencoj progresigas la internacian lingvon tra la mondo. Tial ĉi en ĉies agado por Esperanto oni devas ne pretervidi nek malhelpi la klopodojn de aliaj. Naskiĝis Afrika Centro Esperantista por partopreni en la agado de ĉiuj tendencoj en Afriko, ke sur tiu ĉi kontinento estu parto ne de unu tendenco sed de la tuta Esperanto-komunumo. Tiel ankaŭ en Afriko estu uzata la internacia lingvo kiel sur aliaj kontinentoj. Kvankam ACE ekaperis en 2005, ĝiaj veraj laboroj komenciĝis en 2006. Ĵus finiĝis la jaro. Kio okazis ?

Instruado

ACE disponigas perkorespondan kurson al afrikanoj. Dekoj da afrikanoj sekvas kurson por komencantoj per la metodo FEREZ. Okazas ankaŭ kurso por progresantoj, kiu samtempe rolas kiel preparo al seminario por E-instruantoj en Afriko. Ĝi disponigas lernilojn al afrikaj esperantistoj kaj eĉ monon por akiri surlokan lernomaterialon. La prizorgantoj de ACE nun pripensas kursojn diversgradajn, kiuj konsideros la ĉiutagan vivon en Afriko. Lernomaterialo de alimedia fono malfaciligas la komprenon de lecionoj. Necesas adaptado de la kurso al la medio, en kiu ĝi okazas. Surlokaj kursoj estas gviditaj en Instituto Zamenhof en Lome, Togolando. Tiuj kursoj ebligis al partoprenantoj akiri diplomojn pri instrukapabligo. Deko da Togolandanoj kaj du ganaanoj partoprenis la kurson. Por bone prizorgi la instruadon en Afriko, ACE iniciatis kreon de KIEA (Konsilantaro por la Instruado de Esperanto en Afriko). Tiu ĉi grupo interkonsiliĝas por disponigi al Afriko E-instruprogramojn taŭgajn al la afrika medio.

Utiligado

La nuna problemo en Afriko estas la utiligado de Esperanto. Kiel afrikanoj uzu la internacion lingvon por ĝui ĝian ekzistadon ? Multaj jam korespondas, sed tio ne sufiĉas. Ne ĉiuj povas partopreni kongresojn, kaj ne tute klaras al multaj afrikanoj kiel ĝuste utiligi Esperanton. ACE devis iniciati la Deklaracion pri la Esenco de Afrika Esperantismo por prezenti ion ĉikampan al afrikanoj. Se plejparto de afrikanoj pensas, ke ili povas lukri per Esperanto, necesas, ke oni montru al ili kiel ili povas tion atingi. ACE invitis ilin verki artikolojn por E-periodaĵoj, kaj eĉ libretojn, kiujn ĝi klopodas eldoni. Dum ACE peras artikolojn de afrikanoj al diversaj E-periodaĵoj, ĝi ankaŭ ĵus eldonis librojn de esperantistoj afrikaj.

Tri librojn ACE jam eldonis :

- La Festo de Beno, de la niĝeriano Princo Henriko OGUINYE - GASUKU la aventurulo, de la burundiano NKWIRIKIYE Miĉel - 14a de aprilo, de Cophie PARPHES. Tiuj libroj estas haveblaj ĉe ACE. Recenzoj pri ili aperis en la papera kaj reta versioj de HACE 001. ACE havas nun pli ol kvar manuskriptojn, kiujn ĝi eldonos.

Afrika Centro Esperantista ebligas al Esperantistoj ne nur afrikaj, sed tutmondaj, legi regule ion plian en Esperanto, kaj tio koncernas la afrikan movadon. Tial ĉi ĝi aperigas periodaĵojn : - Komunikoj de Afrika Centro Esperantista (KomACE) estas reta periodaĵo, kiu aperas maksimume unufoje en la monato. La dudek-tria numero aperis fine de la jaro. Kolekto de la dek unuaj numeroj estas eldonita paperforme.

- Horizonto de Afrika Centro Esperantista (HACE) estas pli ampleksa periodaĵo de ACE. Ĝi estas sesmonata, aperas rete kaj papere. Du numeroj jam aperis kaj tria estas en preparo.

- KONSCIU estas alia informilo, per kiu ACE klarigas aferojn al afrikaj Esperantistoj. Ĝia 13a numero aperis en decembro.

Ne nur tiuj periodaĵoj estas pretigataj en ACE, sed ankaŭ aliaj :

- Afrikume (numeroj 2 kaj 3), suplemento de Heroldo de Esperanto, pretigata de Adje Adjevi

- Ondo da Vero (numeroj 49 kaj 50) de TIETTI-Instituto de Esperanto en Togolando

- Alvoko (numero 28) de Unuiĝo Togolanda por Esperanto, pretigata de ADJE Adjevi kaj DOUMEGNON Koffi

- Afrika Reto (Numeroj 31, 32), literatura verko de afrikanoj, redaktata de la britino d-rino Katalina HALL. Notindas, ke ekde de la venonta numero la tuta redaktado transiras al ACE.

Por bone kompreni la utiligadon de Esperanto en ĉiutagaj aferoj ACE iniciatis la grupon ARUE (Afrika Reto por la Utiligado de Esperanto). La grupanoj nun interkonsiliĝas por proponi ion al afrikaj E-istoj, ke kune ili trovu ion komunan ĉi-kampe.

ACE funkcias en Instituto Zamenhof, kiu disponigas E-kursojn al siaj gelernantoj. Diversaj aranĝaj okazis en la instituto en la jaro. Bedaŭrinde nenio pri tiuj aferoj aperis en la jaro en revuo Esperanto, kvankam ĉiuj raportoj atinigis la redakcion.

Certe informoj pri ACE mankas al multaj. Tiuj ĉi bonvolu viziti ĝian ttt-paĝaron : http://www.eensĉoolintogo.nl/ace/i...

La laboroj de ACE ne glate irus, se nur ĝiaj zorgantoj plenumus la taskojn. ACE esprimas siajn dankojn al ĉiuj, kiuj kontribuas finance kaj morale al la realigo de ĝiaj planoj. Specialan dankon ACE ŝuldas al Hans BAKKER, de kiu ĝi transprenis kaj plutransprenas taskojn, kaj kiu ĉiam estas apud la ACE-laborantoj, ke tiuj ĉi kuraĝ-age kaj sindediĉe plenumu multajn taskojn por Esperanto en Afriko.

- 3 TR’AFRIK’

La E-movado en Afriko pluiras. Tra la jaro 2006 oni notas multajn movojn. Kutime fine de la jaro ĉiu lando raportas pri sia agado. Tra dissendolistoj aperis raportoj el UME de Malagasio, Klubo Goma en DRK, NEK (Niĝerlanda E-klubo), AEK de Jean-Marie MBOGE MBELE en Kamerunio, UTE (Togolando). Aliajn raportojn verkis la kongolandano Jean-Louis MADZELLA pri sia agado en Kongolando, Mramba Simba pri sia partopreno en la socia forumo de Najrobi.

Kio precipas en la raportoj, tio estas la tri rubrikoj de la E-agado : instruado, utiligado kaj informado. Necesas tamen noti, ke la utiligado de Esperanto estas iom neglektata. Laŭdinda estas la Togolanda movado, kiu povis organizi sian 14-an E-kongreson. Pliaj kongresoj okazis en Burundio, Niĝerio kaj Sudafriko. Tiu ĉi lando jam organizis kongreson, dum estis la unua fojo en Burundio kaj Niĝerio. Dum Togolandanoj planas alian kongreson por la jaro 2007, nenio aŭdiĝas pri naciaj kongresoj en aliaj landoj afrikaj.

Kion lerni el tiuj raportoj, tio estas, ke la malforteco de la movado en Afriko eksentiĝas. Vidu kiom da landoj raportis. Ĉu ne estas E-agado en aliaj landoj ? Certe oni ne baris vojon al raportoj el iuj landoj, kiel tio estas farata pri Togolando. Alia afero koncernas la agadmanieron.

Ofte la raportojn verkas estrarano(j) de la landa asocio, kiu(j), eĉ ne scias kion faras aliaj Esperantistoj de la lando. La landa asocio povas nenion fari sen la kontribuo de la kluboj aŭ aliaj Esperantistoj de la lando. Tial ĉi la agado ĉe la bazo pli gravas ol tiu de la landa asocio. Krome, plejmulto el tiuj landaj asocioj ne havas rekonon de la landaj aŭtoritatuloj, kaj tio povas malfaciligi la agadon.

Gravas ne nur raportoj, sed efektiva laboro fekunda. Tiu laboro estu daŭra kaj daŭrigebla fare de nova genaracio. Necesas jam nun fortikigi la bazon per laboroj sinceraj.

- 4- Instituto Zamenhof en la edukado de Togolandaj infanoj

Instituto Zamenhof estas privata lernejo en Togolando. Ĝi estas unika, tial ke kvankam privata, ĝi akceptas gelernantojn nepagipovajn. Ĉiuj aliaj privataj lernejoj en Togolando estas komercocelaj. Instituto Zamenhof naskiĝis por ebligi al gefiloj de senhavaj gepatroj lerni skribi kaj legi. Krome, IZo taskas al si instrui Esperanton al interesiĝantoj.

De septembro 2004 ĝis nun (februaro 2007) IZo sekvas sian agadlinion, zorgante pri infanoj. Tiuj ĉi lernas laŭ la oficialaj instruprogramoj en Togolando. Kiuj malsaniĝas en la lernejoj, pri tiuj tuj zorgas kuracisto, kun kiu IZo havas tian kontrakton. Kontribuado en la manĝado de la gelernantoj estas alia helpo de IZo al la infanoj. Disponigado de fruktoj pluiras. Notindas, ke al multaj mankas eĉ manĝo matena, ĉar tiuj lernas malsataj ĝis tagmezo, kiam ili iras hejmen por ion manĝi. IZo ĉiam pensas pri tiuj aferoj, kaj solvi tiujn problemojn necesigas monon.

Instituto Zamenhof estas tute memstara. Ĝi apartenas al neniu ekstera organizaĵo, kaj pretas kunlabori kun ĉiuj por la prizorgado de la infanoj senhavaj kaj ankaŭ por la disvastigado de Esperanto. Kiu aŭdas pri Instituto Zamenhof, tiu tuj pensu pri infanoj senhavaj, kiuj en tiu ĉi lernejo lernas legi kaj skribi. Estus dezirinde vidi per propraj okuloj la infanojn, kaj tion ĵus faris grupo de IZo-subtenantoj el la Francia urbo Arrout. Temas pri membroj de la asocio UNE ECOLE AU TOGO " iniciatita de Evelyne, Françoise kaj Jean-Pierre.

IZo daŭre zorgos pri edukado de infanoj de la elementa nivelo ĝis la kvara klaso de la mezgrada nivelo. Tiel gelernantoj povas pasigi almenaŭ dek jarojn en IZo por edukiĝi. En ilin eniros ankaŭ la ideologio de Zamenhof ne nur pro la instruado de Esperanto en la lernejo, sed pro la konduto de la laborantoj de IZo kaj ankaŭ pro la ofta vizitado de eksterlandaj Esperantistoj, kun kiuj la gelernantoj malferme diskutas.

- 5 Skizo pri la agado de ACE en 2007

Afrika Centro Esperantisto estas la daŭrigo de la iama Afrika Oficejo en Togolando. Multaj taskoj de la tiama Afrika Oficejo estas elpensitaj kaj faritaj de Togolandanoj, kiuj nun pluestas en Togolando. Iujn el tiuj taskoj ili prenis de Hans BAKKER, kiu elpensis ilin. Nun tiuj laboroj pluestas en Togolando, kaj pluplenumiĝas.

Precipas la utiligado de Esperanto. En tio ĉi ACE konsideras grava la kontribuon de Afriko en la Esperanto-kulturo. Tial ĉi ĝi taskas al si eldoni librojn de afrikaj verkistoj, pretigi periodaĵojn de afrikaj kluboj/asocioj Esperantaj. Ĉar afrikanoj ellernu la lingvon, antaŭ ol utiligi ĝin, ACE havas aliajn ambiciojn.

Ĝi organizas kurson por progresantoj, organizas E-ekzamenojn laŭ la referenca framo de vivantaj lingvoj. Kursoj al komencantoj estas ne ekskluditaj. Kiam ACE ricevas peton pri kurso por komencantoj, ĝi tuj ekinstruas. Formado de E-instruistoj daŭre okazos en la jaro. Tial la monatoj julio kaj aŭgusto gastigos diversajn kursojn kaj ekzamenojn en Instituto Zamenhof.

- 6 Komuna punkto

Togolandaj Esperantistoj kantadas :"La unua tasko nia estas varbi novajn...". Tio ĉi estas komuna punkto de ĉiuj Esperantistoj. Ni povas eĉ diri, ke ĉiuj klopodoj de esperantistoj por disvastigi Esperanton inspiru aliajn. Tial, ni povas lerni unuj de aliaj por progresigi nian movadon. Ĝuste tial ĉi, estas ege grave, ke Esperantistoj ne kontraŭlaboru Esperantistojn pro/por Esperanto. Esperantistoj ĉiam interkonsiliĝu por antaŭenirigi la movadon.

Sistemoj E-ekzamenaj ekzistas ĉiaj en nia movado. Ĉu ne eblus havi unu solan por ĉiuj Esperantistoj ? La ekzamenoj de la Esperanta Civito baziĝas sur Referenca Framo de la Eŭropa Konsilio por testado pri vivantaj lingvoj. Tion jam delonge adoptis la Esperanta Civito. Ĵus aperis informoj, ke ankaŭ UEA/ILEI klopodas adopti tion. Ĉu tio ne estas bona paŝo cele al kunlaborado de ambaŭ organizaĵoj ?

Ĉiu rajtas alporti sian kontribuon al la E-movado. Kiam iu ion novan enkondukas, aliaj analizu tion, ke de ĝi oni trovu ion utilan al nia movado. Estas ege bone, ke baldaŭ UEA/ILEI kaj la Esperanta Civito havos saman ekzamenosistemon.

- 7 Esperanto ne plu

"Mi ion ne komprenas. Mi aŭdis, ke pro nova rilato via kun Esperantisto, aliaj esperantistoj ne plu volas rilati kun vi. Ĉu ne vi diris al mi, ke mi uzas Esperanton por proksimigi homojn ? Kial oni tiel kondutas al vi ? Ĉu tamen vi plu havas la kuraĝon instrui Esperanton al mi ? Mi estu sincera al vi. Mi ne plu emas lerni vian lingvon, ĉar Esperantistoj ne permesas ke oni rilatu kun ĉiuj homoj".

La kunteksto de tiuj linioj estas tute klara. Se pro rilatado de Esperantisto kun Esperantisto oni akuzu Esperantiston, oni ne plu bezonas lerni Esperanton. En Afriko Esperanton lernas pli junuloj ol multjaruloj. Nun venas al la movado pli kaj pli da homoj ne junaj, kaj tiuj ĉi havas tute alian komprenon pri la movado. Oficisto en la ministerio pri edukado en Togolando eklernis la lingvon, ĉar la lingvo proksimigas homojn unuj al la aliaj. Li estis tre diligenta kaj invitis ankaŭ aliajn. Nun granda hezitado gvatas lin. Tial ĉi li faris la supran deklaron. Li devis aldoni :"Esperanto, ne plu. Kial Esperantistoj luktu kontraŭ Esperantistoj, ke esperantistoj rilatas kun aliaj esperantistoj. Mi bezonas tempon por tion kompreni, antaŭ ol reveni al la lernado".

- 8 Afrikano verkas

CHIO ESTAS ENERGIO

" La videbla mondo estas nek materio, nek spirito : ĝi estas la nevidebla parto de la energio " asertas la amerika fizikisto Heinz Pagels.

Oni ege disputis pri la fundamento de la mondo. Ĉu estas la materio aŭ la ideo ? Dum pluraj jarcentoj, la filozofoj sin dividis en du kategoriojn : unuflanke la materiistoj, aliflanke la ideistoj. Diversajn trajtojn ili skribis laŭ siaj tezoj aŭ opinioj. Hodiaŭ oni ne scias ekzakte kiu flanko venkas. Ĉu oni povas eĉ diri, ke estos iam venkontoj ? Mi ne scias.

Sed estas tute klare kaj evidente, ke la energio ekzistas kaj ĉiam ekzistos. Kiam mi estas skribanta tiujn vortojn, mi uzas energion. Same, viavice kiam vi estas leganta ilin. Ne ekzistas unu sola formo de energio sed multo. Pensi, paroli, ridi, danci, marŝi, salti, dormi, ktp.

Kio estas energio ? Estas la materio vibranta je tre alta frekvenco. Kio estas materio ? Estas la energio vibranta je tre malalta frekvenco. Alidire la densiĝo de la energio. Tio kondukis Ajnsxtejn-on ( Einstein-on ) formuli : E = m.c² .

E estas la energio ; m, la maso ; c, la rapidego. La diferenco inter la energio kaj la materio estas la rapidego en la movo de la partikuloj atomaj kaj subatomaj de la objekto konsiderata.

" Ĉio fluas " diris la greka filozofo Heraklito. Alidire, ĉio estas movo, ĉio estas ŝanĝiĝo. Li aldonis : " Oni ne banas sin dufoje en la sama riverego ". La senĉesa fluo tradukas la konstantan ĉeeston de la energio sub ĉiuj formoj : la pezo, la elektro, la varmo, la nukleo, la magneto, la suno, la mekaniko, la movo, ktp. Ĉiu el ili transformas sin en alian, senĉese. La fizikistoj rekonas kvar fortojn kreantajn : la energio nuklea malforta, la energio nuklea forta, la forto elekromagneta kaj la forto gravita.

Tiuteme, la verkisto kaj inventinto Miĉael G.Smith asertas en sia libro titolita " La povo de la kristaloj" : " La kvina forto kreanta , estas la konscienco de la homo ". Li persiste daŭrigas, dirante : " La precipa forto unueciga kaj kreanta estas la homa intelekto ".

La samaj energioj cirkulas ekstere, en la naturo, eĉ en la universo kaj cirkulas sammaniere en la homo. Fakte, kio okazas en la makrokosmo (la universo ) tio okazas ankaŭ en la mikrokosmo ( la homo ). "Ĉio estas en ĉio " kiel diris la alia greka filozofo Anaksagoro.

Se la kapo kun la trezoro kiun, ĝi entenas - la cerbo- situas supre , estas kompreneble por direkti la homan veturilon, ĉar la direkto venas ĉiam kaj ĉiel de la supro, neniam kaj neniel de la subo. Ekde la dua mondmilito, la homaro vivas sendube danĝere ; ĝi similas al iu, kiu ripozas trankvile kaj nekonscie sur giganta bombo. La saĝo devas malhelpi la nuklean energion eksplodi. Ni havu do sufiĉe da saĝo , da amo por ne perei en kataklismo fina.

Ni unuiĝu per la utiligado de eta sed potenca pacigilo : la mondlingvo Esperanto ! " Malgranda kaŭzo, granda efiko " skribis la eminenta esperantisto Eŭgeno Lanti en sia "Vortoj" . Jes, la sciencistoj montris bone, ke la flugilbatadoj de unu eta papilio en Azio povas provoki uraganon en Ameriko.

La energio estas io fantaziega !

MADZELLA Kisafi

- 9 Instituto Zamenhof sur DVD

En februaro 2007 aperis en Nederlando nova filmeto sur DVD-disko, 12-minuta pri la historio de Instituto Zamenhof. Tiu Instituto estas lernejo en Togolando, kiu instruas la kutimajn lernejajn fakojn al 300 lernantoj, de 6 ĝis 16 jaraj. Ili krome lernas Esperanton, komputiladon kaj aliajn nekutimajn fakojn. Krome ĝi gastigis la Afrikan Oficejon de UEA de septembro 2004 ĝis decembro 2005, kaj poste la Afrikan Centron Esperantistan, kiu estas sendependa de iu ajn Esperanto-organizaĵo. En la instituto okazis kaj regule okazas seminarioj, kursoj, kunvenoj. Ĝi estas stabila kaj konstanta edukejo de kapablaj esperantistoj. Instituto Zamenhof estas ĝis nun unika projekto tia en Afriko.

La filmeto estas trifoje registrita sur la disko, en la nederlanda lingvo, en la franca kaj en Esperanto. Ĝi celas interesi unuavice ne-esperantistojn, por ke tiuj ĉiujare subtenadu la lernejon per donaco de 50 eŭroj (= 70 US$).

La disko do estas ankaŭ uzebla por montrado en via familia rondo, en la lernejo ktp., sed ĝi estas ankaŭ taŭga donaceto por esperantistaj geamikoj en la mondo. Ĝia kosto estas 5 eŭroj, inkluzive de sendokosto. La disko estas aĉetebla ĉe la libroservo de UEA. Interesiĝantoj povas ankaŭ informiĝi ĉe : info@eensĉoolintogo.nl

- 10 Altaj baroj

En la revuo Esperanto de UEA kaj en ties dissendolistoj aperis, en la jaro 2006, preskaŭ nenio pri la movado en Togolando. Ĉu tio signifas, ke mortas la movado en Togolando ? Tamen el aliaj fontoj informaj oni notas, ke pluprogresas la togolanda movado kun novaj planoj kaj iniciatoj.

Fine de decembro 2005 kaj komence de januaro 2006 okazis esperantologia semajno en Instituto Zamenhof kun partopreno de Esperantistoj el pluraj landoj afrikaj. Unu semajnon antaŭe okazis la 13a Togolanda kongreso.

La periodaĵoj ALVOKO de landa Asocio UTE pluaperas. Ankaŭ Ondo da Vero de TIETTI-Instituto de Esperanto en Togolando. Kun la funkciado de Afrika Centro Esperantista redaktiĝas la periodaĵoj KONSCIU, KomACE kaj HACE. Afrikume estas alia periodaĵo redaktata en Togolando. Tiuj ĉi periodaĵoj pluaperis en la jaro 2006.

La instruado de Esperanto pluiras. Pri tio raportiĝis en la agado de ACE.

Apartaj raportoj pri kursoj al la gelernantoj de Instituto Zamenhof, al loĝantoj de la urbo Lome estas verkitaj kaj disponigitaj al la redakcio de la revuo Esperanto kaj ankaŭ al dissendolistoj de UEA. Pri kunsidoj de la komitato de UTE, trejnkurso por E-instruistoj, ktp estis raportoj. Ne mankas vortoj pri la funkciado de Instituto Zamenhof en la jaro. La 14a Togolanda kongreso okazis en decembro 2006 kaj ties raporto estas disponigita al la redakcio de la revuo Esperanto. Multaj fotoj pri agado Esperanta nun kuŝas ĉe la redakcio de Esperanto. Fine de la jaro 2006 aperis raporto pri la agado de UTE. Ĝi ne povis tuj aperi kiel aliaj raportoj el aliaj landoj. Necesis interveno ĉe Renato CORSETTI fare de la tiama estrarano de UTE pri financoj, ke la raporto aperu en kelkaj dissendolistoj.

Eksterafrika esperantisto, kiu sekvas la iradon de la afrika agado en 2006 miregis :"la baroj estas tiom altaj, ke nenio el Togolando povis aperi al la ekstera mondo de UEA". Kial tiaj baroj ? Eble, estus pli bone demandi la redaktoron de Esperanto kial li ne aperigas raportojn el Togolando ? La kompatinda Stano ne povas ion diri, krom silenti.

Kion komprenas togolandaj Esperantistoj, tio estas, ke ili tamen daŭrigu sian laboradon malgraŭ la baroj ĉiuspecaj. Tiajn barojn oni metis al Esperanto, tamen ĝi disvastiĝas. Ĵus haltis la E-elsendo de Pola Radio, sed Esperanto pluiras sian vojon. La laboroj por Esperanto pluiru en Togolando, eĉ se iuj malreklamas pri ĝi, pro la sola fakto, ke togolandanoj ŝatus kunlabori kun ĉiuj homoj. La baroj plufortikiĝu, sed la persisto de E-agantoj togolandaj pluiru, ĉar de tio dependas la progresado de Esperanto en Togolando.

*********************************************

<> en kor’ al ni sonas.

<

Se vi pacience eltenos>>

Zamenhof

*********************************************

La vero ĉiam verdiktas.

*********************************************

GBEGLO Koffi, B. P. 13169, Lome, TOGOLANDO

TEL :

- Hejme :(228) 227 21 17

- Oficejo (IZo) : (228) 227 51 64

(228) 271 47 12

(228) 27115 57

- Posxtelefono :(228) 928 16 26

E-posxto : esp.togo&cafe.tg